The Status of the Mongolan and Manch-Tunguz Languages in Kholenbuir City of Inner Mongolia

Abstract

In Hulunbuir City of the Inner Mongolia Autonomous Region of the People’s Republic of China, the resident ethnic groups include Mongolic and Manchu-Tungusic peoples. Their languages comprise the Mongolic related languages – South Mongolian and Dagur. Manchu Tungusic related languages – Evenki and Orchon. As all of these languages are classified within the Altaic family, they display a certain degree of structural and lexical similarity. Processes of language convergence and mutual borrowing are also widely attested. At present, however, all of these languages are undergoing significant language shift under the influence of Chinese. In many cases, especially among younger generations, the dominant use of Chinese has led to attrition of the heritage languages. Orchon, in particular, is critically endangered and on the verge of extinction. Nevertheless, despite long-term interethnic contact and assimilation in this region, some groups continue to preserve distinctive phonological and lexical features of their own speech varieties. For example, although the Ööld population is numerically small and their speech has undergone extensive influence from neighboring languages and dialects, they still maintain certain features that mark them as linguistically distinct.

ӨМӨЗО-ы Хөлөнбуйр хотод буй монгол төрөл хэл хийгээд манж-түнгүс төрөл хэл, тэдгээрийн аялгуунуудын тойм байдал

Хураангуй: БНХАУ-д 56 үндэстний хүмүүс оршин суудгаас ӨМӨЗО-ы Хөлөнбуйр хотод 42 үндэстэн аж төрдөг. Тэдгээрийн дотор монгол ба манж-түнгүүс үндэстнүүд бий. Тэдний хэлнүүд нь монгол төрөл – өмнөд монгол болон дагуур хэл, манж-түнгүүс төрөл – эвенк болон орчоон хэл юм. Тэд бүгд алтай язгуурын хэлнүүд учраас өөр хоорондоо тодорхой хэмжээгээр ижил төстэй. Эдгээр хэл өөр хоорондоо адилсах явдал ч түгээмэл. Гэвч өдгөө бүгд хятад хэлний нөлөөг хүртэж, зарим хэсэг нь уугуул хэлээ мартаж, ялангуяа хүүхэд залуус нь хятад хэлтэн болж байна. Тухайлбал, орчоон хэл устаж мөхөх шатандаа орсон байна. Нөгөө талаас, урт удаан хугацаанд энэхүү нутаг усанд бусад үндэстэнтэй холилдон амьдарсан боловч өөрийн хэл, аялгууныхаа онцлог шинжийг өнөө хэр ямар нэг хэмжээгээр хадгалж буй хүмүүс бас байна. Тухайлбал өөлд хүмүүс цөөхөн, хэл яриа нь мөн л бусад хэл, аялгуунд ууссан зүйл олон байвч өнөө хэр бусдаасаа ямар нэг байдлаар заавал ялгарч мэдэгддэг. Харин эдгээрээс зарим аялгууны талаарх судалгаа хангалттай биш байна. Тэдний нөхцөл байдал, аялгууны үндсэн шинжээс өнөө хүртэл уламжилж үлдсэн зүйлсийг сонирхон судалбал монгол хэл шинжлэлд үнэ цэнтэй материал болох юм.

Түлхүүр үгс: Хөлөнбуйр, монгол төрөл хэл (өмнөд монгол хэл /барга-буриад аялгуу, өөлд аялгуу/, дагуур хэл), манж-түнгүүс төрөл хэл (эвенк хэл, орчоон хэл)