Shooting sports by Uriankhai people in Altai
Keywords:
shooting sport, Uriankhai archery, shagain harvaa, Antilope harvaa, bow brandAbstract
Shooting sports as Uriankhai archery”, “Shagain harvaa (Sheep ankle bone target shooting)” inherited by Uriankhai people in seven khoshun, Altai mountain ranges are considered here. “Uriankhai archery”, one of the unusual Mongolian archery ways has inherited only by Mongolian Uriankhai and Tuva Uriankhai people who are the descendants in seven Uriankhai hoshuns, Altai mountain ranges. Uriankhai people have many legends connected with their archers participation Chinggis khan's historical events. Moreover, “Antilope shooting”, a special Shagain harvaa has inherited by Mongolian and Tuva Uriankhai people in Altai mountain ranges. The historical inheriting ways and special features of abovementioned shooting sports are considered in the article.
Алтайн урианхайн харвах наадгай
Хураангуй. Алтайн урианхайн долоон хошууны ард түмэнд уламжлагдан ирсэн “Урианхай сурын харваа”, “Шагайн харваа” зэрэг харвах төрлийн наадгайн талаар өгүүлэв. Монголчуудын сурын харвааны нэгэн төрөл болох “Урианхай сурын харваа” нь зөвхөн Алтайн урианхайн долоон хошууны хойч үе болох монгол урианхай болон тува урианхайчуудын дунд уламжлагдан ирсэн өвөрмөц онцлогтой бөгөөд тэд үүнийгээ Чингис хааны түүхэн үйл явдалтай холбон домоглон ярьдаг.
Мөн Алтайн монгол урианхай болон тува урианхайчуудын дунд шагайн харвааны нэгэн өвөрмөц төрөл болох “Зээр харваа” уламжлагдсан байна. Энэхүү өгүүлэлд дээр өгүүлсэн харвах наадгайн түүхэн уламжлал, өвөрмөц онцлогийн талаар өгүүлэхийг зорьсон болно.
Түлхүүр үгс: харвах наадгай, урианхай сур, шагайн харваа, зээр харваа, нуман тамга
17
References
Баатархүү, Б. 2008. Төв аймгийн Заамар суманд ажилласан угсаатны зүй хээрийн судалгааны тайлан, эх хэрэглэгдэхүүн: Төв аймгийн Заамар суманд амьдарч буй тува Сосорын Хийснаагаас тэмдэглэж авсан мэдээ. Түүхийн хүрээлэнгийн Түүхийн баримт, мэдээллийн төв. 2026.02.15.
Баатархүү, Б. 2017. Монгол улсын тувачууд. Улаанбаатар.
Баатархүү, Б., Баярсайхан, Б. 2019. “Тувачуудын уламжлалт тоглоом.” Дэлхийд данслагдсан монгол өв: Монгол наадгайн соёл. ОУЭШХ-ын эмхэтгэл. I. Улаанбаатар.
Гагаа, Ч. 2009. Тува өвгөний дурдатгал. Улаанбаатар.
Ганболд, М., Амгалан, Д. 2001. “Алтайн урианхайн сур харвах ёсон.” Угсаатан судлал XIII: F10.
Ганболд, М. 2001. Алтайн урианхайн уламжлалт шүтлэг. Улаанбаатар.
Ганболд, М., Эрдэнэтуяа, Т. 2019. “Алтайн урианхайн шагайн харваа.” Дэлхийд данслагдсан монгол өв: Монгол наадгайн соёл. ОУЭШХ-ын эмхэтгэл. I. Улаанбаатар.
Гантулга, Ц. 1999. Алтайн урианхайчууд. Улаанбаатар
Далай, Ч. 2006. Их Монгол Улс. Улаанбаатар.
Иргит Самбу. 1978. Тувинские народные игры. Кызыл.
Иргит Самбуу. 1992. Тыва оюннар. Кызыл.
Мөнхтөр, Ч. 2026. “Угсаатны зүйн судалгаан дахь шагайн харваатай холбогдох мэдээ ба зарим онцлог төрийн тухай.” Монголын үндэсний шагайн харваа: түүх, соёл, уламжлал, ирээдүй. ШУА-ийн Түүх, угсаатны зүйн хүрээлэн, Монгол үндэсний шагайн харвааны холбоо хамтран зохион байгуулсан эрдэм шинжилгээний хурал. Улаанбаатар.
Наянтай, С. 1993. “Алтайн урианхайчуудын сур харвах тухай.” Үүрийн цолмон (БНХАУ, Үрэмч).
Потанин, Г.Н. 1881. Очерки Северо-Западной Монголии. Т II. СПб.
Пунцагдорж, Б. 1992. Алтайн урианхайн сурын харваа. Өлгий.
Сымченко, Ю.Б. 1965. Тамги народов Сибири XYII века. Москва.
Цэрэнсодном, Д. 2000. Монголын Нууц Товчоо эрдэм шинжилгээний орчуулга, тайлбар. Улаанбаатар.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Erdenetuya Togtokh, Baatarkhuu Bat-ulzii
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Copyright on any research article in the Mongolian Journal of Art and Culture is retained by the author(s).
The authors grant the Mongolian Journal of Art and Culture a license to publish the article and identify itself as the original publisher.
Articles in the Mongolian Journal of Art and Culture are Open Access articles published under a Creative Commons Attribution 4.0 International License CC BY.
This license permits use, distribution and reproduction in any medium, provided the original work is properly cited.
