The Memoirs of “Barga” Erdembileg: In Foreign Hands

Abstract

In 1989, while working on the fifth volume of memoirs by senior Party members—an initiative led by the Institute of Social Sciences, I visited the home of an elderly man named “Barga” Erdembileg in a district of Ulaanbaatar. I met with him several times and conducted extensive interviews. Although the manuscript for this volume was completed in 1990, its publication was ultimately postponed due to financial and budgetary constraints.
My task was to collect and compile interviews with prominent figures such as T.Bavuudorj, T.Genden, O.Dorj, and G.Erdembileg. This work took place during a period of political transition in Mongolia, between 1988 and 1989, when the reformist atmosphere emerging in the Soviet Union began to influence Mongolian society as well.
At that time, formerly repressed Party and state leaders, including D.Damba, Ch.Surenjav, and B.Shirendev, were once again permitted to speak publicly, occasionally delivering lectures at the Institute of Social Sciences. This volume contains the memoirs of “Barga” Erdembileg, who migrated from Barga to Mongolia and later became a department head within the Ministry of Education of the Mongolian People’s Republic. In his vivid and detailed account, Erdembileg describes the revolutionary movement in Barga during the 1920s, his involvement in the Rebellion of 1928 in Barga, his subsequent studies in the Soviet Union, and his career at the Ministry of Enlightenment, where he was eventually arrested and repressed.

Барга Эрдэмбилэг: Хүний гарт

Хураангуй: 1988-1989 онд Нийгмийн ухааны институт Намын ахмад гишүүдийн дурдатгалын V ботийг бэлтгэх үед миний бие Улаанбаатар хотод амьдарч байсан Барга Эрдэмбилэг гуайтай хэд хэдэн удаа уулзан ярилцлага авсан юм. Тухайн үеийн нийгмийн уур амьсгал өөрчлөн байгуулалтын нөлөөгөөр нээлттэй болж, өмнө нь хэлмэгдсэн нам, төрийн зүтгэлтнүүд, тухайлбал, Дашийн Дамба, Ч.Сүрэнжав, Б.Ширэндэв зэрэг хүмүүс манай институтэд ирж ярилцлага хийдэг болсон цаг үе байв. Эрдэмбилэг гуай 1920-иод оны Баргад хувьсгалт хөдөлгөөн хэрхэн өрнөж, 1928 оны Баргын бослогод өөрөө ямар үүрэгтэй оролцсон, Зөвлөлтийн Дорнод дахины сургуульд суралцсан, Буяннэмэх зэрэг хувьсгалт ажилтнуудын нууц ажиллагааны талаар маш тодорхой ярьсан нь Баргын хөдөлгөөний дотоод зүй тогтол, баргуудын хүсэл зоригийг илэрхийлсэн чухал баримт болж байна.
Тэрбээр 1938 оны 12 дугаар сард баривчлагдаж, олон сар мөрдөнд хоригдсон бөгөөд дараа нь орчуулагчдын группт орж “ЗХУКН ын товч түүх”-ийг Ринчин, Дугаржав нарын эрдэмтдийн хамт яаралтай орчуулсан тухайгаа өгүүлсэн. Улмаар 1940 оны эхээр засанд илгээгдэж эм найруулагч, орчуулагч, бага эмчээр ажиллаж байсан зэрэг хэлмэгдүүлэлтийн үеийн нөхцөл байдлыг нэн тодорхой өгүүлэн, өөрийн дурсамжийг хуваалцсан нь тухайн үеийн улс төрийн хэлмэгдүүлэлтийн бодит дүр зургийг шинэ өнцгөөс харах боломж олгож байна хэмээн үзлээ.

Түлхүүр үгс: Барга, Эрдэмбилэг, Өвөр Монгол, Коминтерн, Баргын Хувьсгалт нам, 1928 оны Баргын бослого