Refining the legal framework of family relations: A critical review of the draft Family law and the draft law on Family case proceeding

Abstract

The family is the primary unit of human society. In this sense, family relations serve as the fundamental environment for human life and are a core relationship protected by the Constitution. For instance, Article 16.13 of the Constitution of Mongolia explicitly safeguards the "inviolability of personal and family life." This underscores that family relations are undeniably the most sacred, essential, and inviolable aspects of human existence.
Compared to other legal branches, family law involves a relatively low degree of legal coercion and is more private in nature, as it regulates relations between vulnerable social groups, such as children and parents. However, despite Mongolia's transition to a democratic system, the legal framework established by the 1999 Family Law has remained largely unchanged for 27 years, leaving several contemporary family relations unregulated. Furthermore, resolving family disputes within the general civil, criminal, and administrative court systems often fails to uphold the "best interests of the child" principle due to the absence of specialized procedural regulations. Consequently, there is an urgent need to align these unique relations with more sophisticated fundamental principles.
The Government of Mongolia submitted the draft revision of the Family Law on November 14, 2023, and the draft Law on Family Case Proceedings on November 14, 2025. Nevertheless, certain legal relations remain overlooked in these drafts, necessitating further refinement of specific norms. Therefore, this study utilizes empirical social research methodology to address the issues within the submitted drafts and seeks to propose viable legal solutions.

Гэр бүлийн эрх зүйн харилцаа, түүний зохицуулалтыг боловсронгуй болгох нь /Гэр бүлийн тухай хууль болон Гэр бүлийн хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн өргөн мэдүүлсэн төслийн шүүмж/

Хураангуй: Хүн төрөлхтний нийгмийн анхдагч бүлэг нь гэр бүл байдаг. Энэ утгаараа гэр бүлийн харилцаа нь хүний амьдралын суурь орчин болохын сацуугаар Үндсэн Хуулиар хамгаалагдсан гол харилцаа юм. Тухайлбал, Үндсэн Хуулийн 16.13-т халдашгүй байх эрхийг дурдахдаа "...иргэний хувийн ба гэр бүлийн..." гэж тусгасан. Энэ зэргээс авч үзвэл, хүн төрөлхтний хамгийн нандин хийгээд чухал, халдашгүй байх харилцаа гэр бүл байх нь гарцаагүй юм.
Гэр бүлийн эрх зүй нь бусад салбар эрх зүйтэй харьцуулахад албадлага хэрэглэх шинж харьцангуй бага, нийгмийн эмзэг бүлэг буюу хүүхэд, эцэг, эх зэргийн харилцааг зохицуулдагтул илүү хувийн шинж чанартай. Гэвч манай улсын хувьд ардчилсан дэглэмийг тогтоогоод тун удаагүй байх цаг хугацаанд буюу 1999 онд Гэр бүлийн эрх зүйн харилцааг зохицуулж, харин гэр бүлтэй холбогдох хэрэг, маргааныг холбогдох эрүү, иргэн, захиргааны шүүхээр хянан хэлэлцүүлж байсан. Хэдийгээр тухайн хуульд нийтдээ 8 удаагийн нэмэлт, өөрчлөлт оруулж эрх зүйн зохицуулалтыг боловсронгуй болгож байсан боловч нэгэнт 27 жилийн хугацаа өнгөрөхөд гэр бүлийн зарим харилцаа зохицуулагдаагүй үлдсээр байгаа юм. Үүний сацуугаар гэр бүлийн маргааныг иргэн, эрүү, захиргааны шүүхээр хянан хэлэлцүүлэхэд тухайн харилцааны гол онцлог буюу хүүхдийн эрх, ашгийг дээдлэх, нэн тэргүүнд тавих зарчмыг зохих процессын хуулийн зохицуулалтад байхгүйн улмаас баримтлахгүй байх тул энэ онцлог шинж бүхий харилцааг илүү боловсронгуй суурь зарчимтай нийцүүлэх шаардлага үүссэн.
Монгол Улсын Засгийн газраас Гэр бүлийн тухай хуулийг 2023 оны 11-р сарын 14-ний өдөр, харин Гэр бүлийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийг 2025 оны 11-р сарын 14-ний өдөр тус тус өргөн мэдүүлсэн. Ингэхдээ зарим төрлийн эрх зүйн харилцааг орхигдуулж, үүний улмаас зарим хэм хэмжээг илүү боловсронгуй болгох шаардлага үүссэн. Тиймээс судлаач оюутнуудын зүгээс социаль судалгааны эмпирик арга зүйг ашиглан өргөн мэдүүлсэн төслийн асуудлуудыг хөндөж, шийдэл эрэлхийлэхийг зорьсон болно.

Түлхүүр үг : Гэр бүл, хэрэг хянан шийдвэрлэх, сэтгэл зүйч, гэр бүлийн хэрэг, гэр бүлтэй адилтгах орчин, хүчирхийлэл, иргэдийн төлөөлөгч, хаалттай, шүүх бүрэлдэхүүн, өргөн мэдүүлсэн төсөл