Mongolia’s nuclear weapon free status as a means to expand and strengthen the NWFZ regime

Abstract

This article examines Mongolia’s nuclear-weapon-free status as a unique model for expanding and strengthening the international regime of Nuclear-Weapon-Free Zones (NWFZs) under contemporary geopolitical conditions. It traces the historical evolution of Mongolia’s initiative since its announcement at the United Nations General Assembly in 1992 and analyzes the role of the United Nations, the legal framework of the Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons (NPT), the significance of General Assembly resolutions, and the positions of the five nuclear-weapon states (P5). The study further explores the diplomatic consultations surrounding the initiative, including discussions on security assurances, the role of the Non-Aligned Movement, the joint démarche of the Western P3, the Tripartite Consultations in Geneva, and Mongolia–P3 consultations. It also assesses the practical conditions for implementing the initiative and the challenges encountered throughout the negotiation process.
The study argues that Mongolia’s single-state nuclear-weapon-free status has complemented and enriched the traditional concept of Nuclear-Weapon-Free Zones by providing a flexible legal and political framework suited to countries whose geopolitical circumstances do not permit participation in regional NWFZ arrangements. The P5 Joint Declaration recognizing Mongolia’s status represents an innovative mechanism for providing security assurances outside the conventional treaty-based NWFZ framework. Mongolia’s experience demonstrates that a single-state nuclear-weapon-free status can serve as a practical instrument for reinforcing the global nuclear non-proliferation regime and addressing some of the structural limitations of existing Nuclear-Weapon-Free Zones. The article concludes that Mongolia’s initiative constitutes an important contribution to the evolution of the international security architecture, eliminates a structural gap in the regime, and offers valuable theoretical and practical insights for strengthening the global non-proliferation regime. 

Mонгол Улсын цөмийн зэвсгээс ангид статус нь цөмийн зэвсэггүй бүсийн дэглэмийг тэлэн бэхжүүлэх арга зам мөн

Хураангуй
Энэхүү өгүүлэлд Монгол Улсын цөмийн зэвсгээс ангид статусыг олон улсын цөмийн зэвсэггүй бүс (ЦЗБ)-ийн дэглэмийг шинэ нөхцөлд өргөтгөн бэхжүүлэх өвөрмөц загвар болохыг түүхэн болон олон улсын эрх зүйн үүднээс шинжилсэн болно. Судалгаанд Монгол Улс 1992 онд НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн индэр дээр энэхүү санаачилгыг дэвшүүлснээс хойших үйл явц, НҮБ-ын гүйцэтгэсэн үүрэг, Ерөнхий Ассамблейн тогтоолуудын ач холбогдол, Цөмийн зэвсгийг үл дэлгэрүүлэх гэрээний (NPT) эрх зүйн орчин, цөмийн зэвсэгтэй таван улсын (Р5) байр суурь, баталгааны хэлбэр, агуулгын талаар явагдсан олон талт зөвлөлдөх үйл явцыг цогцоор нь авч үзэв. Түүнчлэн Эвсэлд үл нэгдэх хөдөлгөөний дэмжлэг, өрнөдийн Р3-ын хамтарсан демарш, гурван этгээдийн Женевийн зөвлөлдөх уулзалт, Монгол–Р3-ын зөвлөлдөх механизм зэрэг дипломат хүчин чармайлтын үр дүнг үнэлж, Монгол Улсын санаачилгын бодит хэрэгжилтийн нөхцөл, тулгарсан сорилтуудыг тодорхойлов.
Судалгааны үр дүнд Монгол Улсын нэг улсын цөмийн зэвсгээс ангид статус нь уламжлалт бүсчилсэн ЦЗБ-ийн үзэл баримтлалыг нөхөн баяжуулж, газарзүй, геополитикийн онцлог нөхцөлд цөмийн зэвсгийг үл дэлгэрүүлэх дэглэмийг бэхжүүлэх шинэ эрх зүйн болон улс төрийн боломжийг бүрдүүлснийг харуулав. Мөн ЦЗБ-ийн өнөөгийн бүтцийн зарим доголдлыг даван туулахад ийм төрлийн уян хатан загвар нь бодитой шийдэл болж болохыг дүгнэж, Монгол Улсын туршлага нь олон улсын аюулгүй байдал, үл дэлгэрүүлэх тогтолцоог боловсронгуй болгож, ЦЗБ-ийн тогтолцооны доголдлыг арилгаснаараа онол, практикийн ач холбогдолтой болсон.

Түлхүүр үгс: Монгол Улс; цөмийн зэвсгээс ангид статус; цөмийн зэвсэггүй бүс; НҮБ; Р5; цөмийн зэвсгийг үл дэлгэрүүлэх; аюулгүй байдлын баталгаа; олон улсын эрх зүй