Analysis of the Mahagala Praise composed by Bragri yonzin Damtsagdorj (1781-1855) - Soronzonbold, Batdeleg (Tibetan Studies, 2025)
One of the ten guardians who vowed to protect Buddhism is Mahagal or Gombo guardian. The Mongolians have composed a sutra in praise of Mahagal guardian, one of which is “Praise to the monk Tsogt, the author of the wisdom of the teacher, the waterfall of the teacher’s faith, the waterfall of joy” written by Bragri yonzin Damtsagdorj. Bragri yonzin Damtsagdorj (1781-1855) was a lama of Gundjambalin Monastery, now known as Ongiin Monastery in Saikhan-Ovoo soum, Dundgovi aimag, Gobi Thuzee district, Tusheet Khan aimag, and a famous thinker and enlightener. He compiled more than 760 books in twenty-three volumes. "Considering the whole of Damtsigdorj's writings, they can be divided into two general directions: the science of scripture and the science of tantra. His works written in the field of scripture include the science of Bilig Baramid, the science of Central Thought, the science of the Manifestation of the Dharma, the science of Vinaya, the science of medicine, Lamrim, as well as Biographies and Prayers, Praises, Blessings, etc. dedicated to strengthening the lives of Gods, great lamas, incarnations, and great creators. His works written in the field of tantra can be divided into the areas of explanation of the basics of tantra, the program of tantra science, initiation /van/, Dagan soyorhol /jinan/, the method of meditating the teacher, the method of meditating on yadam and supporting amulets, the program, the method of creating, the ritual of offering, balin, san, and the offering of serjim, and the Uvdis aimag, etc." (Byambaa. 2011:33) Bragri yonzin Damtsigdorj Mahagal's praise is based on the 18th century. It was composed in the late 19th century. In this article, we will analyze and describe his Mahagalyan Magtaal poem in order to clarify its artistic features. Брагри ёнзин Дамцагдорж (1781-1855)-ийн зохиосон Махгалын магтаалын шинжлэл Хураангуй: Бурхны шашны үзэл ойлголт ёсоор шашныг сахин хамгаална гэсэн ам тангарагтай арван сахиусын нэг нь Махгал буюу Гомбо сахиус юм. Монголчууд Махгал сахиусны олон магтаал зохиосон байдгийн нэг нь Брагри ёнзин Дамцагдорж (1781-1855)-ийн бичсэн “Лам цогт түргэн зохиогч билгүүний итгэлтийн магтаал багш итгэлтийг баясгах хүрхрэл” хэмээх магтаал болно. Брагри ёнзин Дамцагдорж нь Түшээт хан аймгийн Говь түшээ гүний хошуу, одоогийн Дундговь аймгийн Сайхан-Овоо сумын Онгийн хийд гэж алдаршсан Гүнджамбалин хийдийн лам, нэрт сэтгэгч, соён гэгээрүүлэгч билээ. Тэрээр хорин гурван боть сүмбүмд 760 гаруй ном зохион туурвисан байна. "Дамцигдоржийн зохиол бүтээлийг бүхэлд нь авч үзвэл судрын болон тарнийн ухааны гэсэн хоёр ерөнхий чиглэлд хувааж болох бөгөөд судрын ухааны чиглэлээр бичсэн бүтээлийг нь билиг барамидын ухаан, төв үзлийн ухаан, илт номын ухаан, винайн ухаан, анагаах ухаан, ламрим, бас намтар түүх болон бурхад, ихэс дээдэс лам, хутагт хувилгаад, их бүтээлч нарын өлмийг бататгахад зориулсан залбирал, магтаал, ерөөл гэх мэт, тарнийн ухааны чиглэлээр бичсэн бүтээлийг нь тарнийн үндсүүдийн тайлбар, тарнийн ухааны хөтөлбөр, авшиг (ван), даган соёрхол (жинан), багшийг бясалгах арга, ядам болон тэтгэгч сахиусуудыг бясалгах арга, хөтөлбөр, бүтээх арга, тахил, балин, сан, сэржим өргөх зэрэг зан үйлийн ба увдисын аймаг гэх мэт чиглэлд хуваан үзэж болох үндэстэй" (Бямбаа. 2011:33). Үүнээс Брагри ёнзин Дамцагдорж "Түргэн зохиогч Махгалын магтаал (མྱུར་མཛད་ཡེ་ཤེས་མགོན་པོའི་བསྟོད་པ), “Гятрууны магтаал”( དགེ་མཐོ་རི་བསྟོད་པ།), Төгс буянт шашны өмөг хамба Лувсандоржийн мэргэн, тойн, сайны мөн чанарыг эгшиглэн өгүүлэхийн үүднээс магтсан шүлэг Адистид түргэнээ орогч хэмээх оршивой.(དགེ་ལྡན་བསྟན་པའི་རྩ་ལག་མཁན་པོ་བློ་བཟང་རྡོ་རྗེ་དཔལ་བཟང་པོའི་མཚན་ཅན་ལ་མཁས་བཙུན་བཟང་པོའི་རང་བཞིན་ དབྱངས་སུ་བརྗོད་པའི་སྒོ་ནས་བསྟོད་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་བྱི་རླབས་མྱུར་འཇུག་ཅེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ །།), Цогт жаран хоёр Чакрасамбхара бурхны алдрын магтаал (དཔལ་འཁོར་ལོ་བདེ་མཆོག་ལྷ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་སྟོད་པ །། ) зэрэг 10 гаруй магтаал зохиол бичсэнээс бид энэ өгүүлэлд “Лам цогт түргэн зохиогч билгүүний итгэлтийн магтаал багш итгэлтийг баясгах хүрхрэл” хэмээх төвөд хэлээр бичсэн Махгалын магтаал зохиолынх нь уран сайхны онцлогийг өгүүлэх болно. Түлхүүр үг: Махгал сахиус, Махгалын магтаал, “га прин буюу Га-ийн эрихэс”, Брагри ёнзин Дамцагдорж.