Mongolian Language and Literature Studies
published by the Institute of Language and Literature, Mongolian Academy of Sciences.
Institute of Language and Literature, Mongolian Academy of Sciences
Copyright on any research article in the Mongolian language and literature studies is retained by the author(s). The authors grant the Mongolian language and literature studies a license to publish the article and identify itself as the original publisher. Articles in the Mongolian language and literature studies are Open Access articles published under a Creative Commons Attribution 4.0 International License CC BY.
Unique names of basic colors used in Mongolian dialects
The names of the main colors used in the language of a nation often have common features of the language and culture of the people. Linguistic study of names, such as color, number, and shape, is important for understanding a nation’s culture, mental development, and how it recognizes things in the world. In this article, we have studied the names of the main colors in the language of the Mongolian-speaking people today and noticed that some were pronounced differently. The names of the main colors of the Mongolian language can be classified as “commonly pronounced primary color names” and “unique primary color names”. Монгол хэл, аялгуутны үндсэн өнгө заасан өвөрмөц үгс Аливаа нэг үндэстний хэлэнд хэрэглэгддэг үндсэн өнгөний нэрс гол төлөв тухайн ард түмний хэл, соёлын нийтлэг шинжийг агуулж байдаг. Өнгө, тоо, хэлбэр дүрс зэргийн нэрийг хэл шинжлэлийн талаас судлах нь тухайн нэг үндэстний соёл, сэтгэлгээний хөгжил, ертөнцийн аливаа юмсыг хэрхэн таньсан бэ гэдгийг мэдэхэд чухал үүрэгтэй. Бид тус өгүүлэлд өнөө үед монгол хэлээр ярилцагч ард түмний хэлэн дэх үндсэн өнгөний нэрийг судалсан бөгөөд Монгол улс, Өвөр Монголын аймгууд, Хөхнуур, Шинжаан, Халимаг, Буриад зэрэг адил бус газар оршин суудаг 384 хүнээс цахим судалгаа авч үзэхэд, зарим үндсэн өнгө нь ижил, зарим нь ялгаатай хэлэгдэж байгааг ажиглав. Монгол хэлний үндсэн өнгөний нэрийг дотор нь “нийтлэг хэлэгддэг үндсэн өнгөний нэр”, “өвөрмөц шинжтэй үндсэн өнгөний нэр” хэмээн ангилж болох бөгөөд судалгааны явцад хамгийн их өндөр давтамжтай илэрсэн “өвөрмөц хэлэгддэг өнгөний нэр”-ийг утга, соёлын талаас судлан өгүүлэв. Түлхүүр үг: Монгол хэлтэн, үндсэн өнгөний нэр, өвөрмөц шинжтэй өнгөний нэр, өнгөний нэр, өнгө заасан үг.
Copyright (c) 2024 Avirmed М. https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
The lexicon of a language is constantly changing along with the evolution of social development, and old words and expressions that indicate phenomena are removed from the vocabulary, and new phenomena and developments enrich the vocabulary of the language with new words and expressions. In other words, on the one hand, the use of words is reduced and transferred to the ranks of old words, on the other hand, some words that were considered archaic words are included in the neologism resources. Mongolian words can be classified into active and passive according to their active use, and active words can be classified as highly active or colloquial words, and ordinary active or commonly used words. Commonly used words are words that make up the majority of the vocabulary, serve all professions equally, and describe import ant phenomena of human social relations and life, and are called active words. Passive words are words that are not often used by the general public and are used by certain professional groups. The passive vocabulary of the Mongolian lan guage includes local dialect words, vulgar words, professional and terminological words, new and old words, etc. This article presents observations on the archaism of the constitution. Үндсэн хууль дахь хуучирсан үгийн тухай Хураангуй: Хэлний үгийн сан нь нийгмийн хөгжлийн хувьслыг даган байнга өөрчлөгддөг бөгөөд зарим үг хэллэгийн хэрэглээ нь хязгаарлагдаж идэвхгүй үгийн санд орж байхад яг эсрэгээрээ шинэ юм үзэгдэл, ойлголт, ухагдахууныг заасан шинэ үг хэллэг бий болж сэлбэгдэн баяжиж байдаг. Монгол хэлний үгийг идэвх, хэрэглээгээр нь идэвхтэй ба идэвхгүй гэж ангилж идэвхтэй үгийг нэн идэвхтэй буюу ярианы хэлний үг, жирийн идэвхтэй буюу түгээмэл хэрэгцээт үг гэж ангилдаг. Түгээмэл хэрэгцээт үг гэж үгийн сангийн ихэнх хувийг бүрэлдүүлдэг, бүх насны бүхий л мэргэжлийн хүмүүс мэдэж хэрэглэдэг, хүний нийгмийн харилцаа, амьдралын түгээмэл үзэгдлийг заан нэрлэсэн үгийг хэлнэ. Харин хүмүүс тэр бүр хэрэглэдэггүй, тодорхой мэргэжлийн бүлэг хүмүүсийн хэрэгцээт үг хэллэгийг идэвхгүй үг гэнэ. Монгол хэлний идэвхгүй үг хэллэгт нутгийн аялгууны үгс, этгээд бүдүүлэг үгс, мэргэжлийн болон нэр томьёоны үг, шинэ ба хуучин үг зэрэг хамруулж үздэг. Энэ өгүүлэлд 1924, 1940, 1960 оны үндсэн хуулийн хуучин үг хэллэгт хийсэн ажиглалтыг танилцуулна. Түлхүүр үгс: хуулийн үг хэллэг, хуучин үг, түүхэн үг, үндсэн хууль
Copyright (c) 2024 Ariun-Onon G. https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
The Historical Metaphor Meaning of “The Secret History of the Mongols”
The author observed metaphors of the Secret History of the Mongols in detail in his academic article, and explained how Mongolians abstractly thought and developed metaphorical way of thinking more than 780 years ago. In particular, he pointed out that there many metaphors used to describe some characteristics of Mongolian people, by recognizing the behavior of animals, fish, and birds. For example, in the Section 78 of the Secret History of the Mongols, When Temüjin and Khasar came to the house, ... Öelün Üjin reprimanded using harsh, and old wordings such as “… Noqay metü, qablan metü, arslan metü, mangγus metü, singqor metü, čuraqa metü, buura metü, čino metü, anggir metü, čöeböri metü, bars metü, baruq metü.” (Secret History of the Mongols, 1985:30). Also, the author explained the lexemes with transferred meanings such as God, golden, dog, etc., as well as metaphorical words as like/as, so much/that much, and turn to after comparing mythological and pagan idol names of the Secret History of the Mongols with human and animal names. He concluded that some proper names and collocations such as Börte Činо, Goo Maral, Chinggis, a reddish cow, a red bull, a pale yellow man, like an yellow dog, Teb Tenggeri have historical metaphor meanings. It can be considered that metaphors of the Secret History of the Mongols may be divided into two categories such as 1. Language metaphor and 2. Literary metaphor. “Монголын Нууц Товчоон”-ы түүхэн метафорын утга Хураангуй: Зохиогч эл эрдэм шинжилгээний өгүүлэлдээ: “Монголын Нууц Товчоон”-ы метафорыг нарийвчлан ажиглаж, 780 гаруй жилийн тэртээ монголчууд хийсвэрлэн сэтгэж, метафор сэтгэлгээ хөгжиж байсныг тодолжээ. Ялангуяа, амьтан, загас, шувууны аяг араншныг танин мэдээд, монгол хүний зарим зан чанарыг зүйрлэн илэрхийлсэн түүхэн метафор элбэг байгааг онцлон дурджээ. Тухайлбал: “Монголын Нууц Товчоон”-ы 78 дугаар зүйлд: Тэмүжин Хасар хоёр гэрт ирж ороход, ...Өэлүн үжин: “... Noqay metü, qablan metü, ar slan metü, mangγus metü, singqor metü, čuraqa metü, buura metü, čino metü, anggir metü, čöeböri metü, bars metü, baruq metü.” (МНТ, 1985:30) гэх зэргээр хуучин үгс үндэслэж, өтгөс үгс эшилж, машид зэмлэсэн ажээ. Мөн зохиогч түүхэн метафорыг илэрхийлж буй, утга шилжүүлсэн бурхан, алтан, нохой гэх зэрэг үглэвэр, метафорын илтгэгч мэт, төдий, бол- гэх мэт үглэврийн утга учрыг тайлбарласан бөгөөд тус өгүүлэлдээ зохиогч “Монголын Нууц Товчоон”-ы домог зүйн болон онгон шүтээний зарим нэрсийг хүн, амьтны нэртэй харьцуулж үзээд, Бөртэ Чоно, Гоо Марал, Чингис, Ухаагч үнээ, Улаан бух, Цэгээн шар хүн, Шар нохой мэт, Тэв Тэнгэр гэх мэт оноосон нэрс, нийлэмж үгс бол түүхэн метафор утгатай гэж үзжээ. “МНТ”-ы метафорыг 1. Хэлний метафор, 2. Уран зохиолын метафор гэж хоёр ангилжээ. Түлхүүр үг: Монголын нууц товчоон, утга зүй, түүхэн метафорын утга
Copyright (c) 2024 Badamdorj D. https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
In the introductory part of the research, a brief description of first names, titles, honorific names, nicknames, and occupational names included in human nomenclature is given. A total of 39 terms of state, religion, and wrestling significance were listed in the main part of the study, and the origin, translation, and vocabulary meaning of each word was explained. State titles include king, khan, queen, chinsan, lord, taish, taibu, taibujin, taih, dayu, ish, wan, khan, günwan, beil, beis, taij, behi, beij, jonon, major, zangi, zaisan, zasag, chоchur, hero, honjin, üizen, zelden, 28 titles, mostly from Chinese and Turkish languages, are marked, and religious titles include Dalai Lama, Bandida, Hamba, Tsorj, Lama, Toin, Hutagt, Güüsh, Gür, Tsorj, and Ubash which are mostly of Tibetan and Sanskrit origin., as well as arslan and zaan are marked as wrestlers. “Шар тууж” дахь цол нэрийн утга Хураангуй: Судалгааны удиртгал хэсэгт хүний нэрийн зүйд багтах их нэр, цол нэр, өргөмжлөл нэр, хоч нэр, ажил мэргэжлийн нэр, авгайлга нэрийн тухай товч, ерөнхий өгүүлсэн бол судалгааны гол хэсэг болох цол нэрд төр, шашин, бөхийн холбогдолтой нийт 39 зүйл нэр томьёог ангилан жагсааж, тус бүрд үгийн гарал үүсэл, орчуулга, үгийн сангийн утгыг тайлбарлав. Төрийн цол нэрд хаан, хан, хатан, чинсан, ноён, тайш, тайбу, тайбужин, тайх, даюү, иш, ван, гүн, гүнван, бэйл, бэйс, тайж, бэхи, бэйж, жонон, хошууч, занги, зайсан, засаг, чөөхүр, баатар, хонжин, үйзэн, зэлдэн зэрэг голдуу хятад, түрэг хэлнээс гаралтай 28 зүйлийн цол нэр тэмдэглэгдсэн бол шашны цол нэрд далай лам, бандида, хамба, цорж, лам, тойн, хутагт, гүүш, гүр, цорж, убаш зэрэг голдуу Төвөд, Санскрит гаралтай 9 зүйл цол, мөн арслан, заан гэх 2 зүйл бөхийн цол тэмдэглэгдсэн байна. Түлхүүр үг: Шар тууж, хүний нэр, цол нэр, төрийн цол нэр, шашны цол нэр, бөхийн цол нэр
Copyright (c) 2024 Badamtsetseg S. https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
A study of verb states in Ujimqin dialect
Үзэмчин аман ярианы үйл үгийн байдлын айг шинжлэх нь Тус өгүүлэлд үзэмчин аман ярианы үйл үгийн байдлын айн хэрэглээний онцлогийг эрдэмтэн мэргэдийн судалгааны бүтээл дэх тодорхойлолттой уялдуулж, жишээлэн тодруулсны дагуу өмнөх судлаачдын үзэмчин аман ярианы үйл үгийн байдлын айн судалгааны бүтээлд төдийлөн дурдагдаагүй бүр мөсөн үйлдэх байдлын утгыг илтгэх [-ʧʰik,-ʧʰәk], үйлдэсхийх байдлын утгыг илтгэх [-βɘskәː], давтан үйлдэх байдлын утгыг илтгэх [-ᴀːtliː /-әːtliː /-ɔːtliː /-oːtliː], үргэлжлэн үйлдсээр байх байдлын утгыг илтгэх [-sᴀːr pɛː /-sәːr pɛː /-sɔːr pɛː /-soːr pɛː] зэрэг дагаврын тухай судалж, эрдэмтдийн бүтээлд тайлбарласан үйл үгийн байдлын айн зарим дагаврын тухай саналаа дурдав. Түлхүүр үг: үзэмчин аман яриа; үйл үгийн байдлын ай; хэрэглээний байдал
Copyright (c) 2024 Bao Ben Feng https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Issues faced in linguistic research based on e-corpus
The article aims to present some issues encountered during the creation of an electronic corpus and language research based on that e-corpus. “Mongolian Language” I-V textbook used in the 1st-5th grades of the general education school of Mongolia, the number of part of speeches, grammatical forms, sentence structure, type, and length of sentences were recorded in the field of linguis tic research, and word length was recorded in the field of vocabulary research , sylla bles and word frequency calculations, the mother style in textbooks and the number of sentences in the mother tongue in the context of mother tongue research. We have compared and processed the vocabulary of 1st-5th grade students’ text books and explained the results of our research based on registration and calculation, which can be used as a guide for specialized researchers within the framework of this purpose. It is aimed at clarifying the importance of collaboration between research institutions and academics in solving the issues faced by textbook research. Сурах бичгийн цахим санд суурилсан хэлний судалгаанд тулгарч буй асуудлууд Монгол хэл I-V ангийн сурах бичгийн жишээгээр) Хураангуй: Монгол Улсын ерөнхий боловсролын сургуулийн 1-5 дугаар ангид хэрэглэдэг “Монгол хэл” I-V сурах бичгийн цахим санд тулгуурлаж, хэл зүйн судалгааны хүрээнд үгсийн аймаг, хэл зүйн хувилал, өгүүлбэрийн бүтэц, төрөл, уртын тоо бүртгэлийг, үгсийн сангийн судалгааны хүрээнд үгийн урт, үе, үгийн давтамжийн тооцооллыг, эхийн судалгааны хүрээнд сурах бичиг дэх эхийн хэв маяг, эх дэх өгүүлбэрийн тоог гаргаж, харьцуулан судалж, цахим сан байгуулах, байгуулсан сандаа суурилсан хэлний судалгааг хийх явцад тулгарч буй зарим асуудлын талаар энэ өгүүллээр танилцуулахыг зорьсон болно. Бид энэхүү зорилтынхоо хүрээнд 1-5 ангийн сурагчдын сурах бичгүүдийн үгийн санг харьцуулан үзэж, боловсруулалт хийж, тусгай мэргэжлийн судлаачдад гарын авлага болгон ашиглах боломжтой бүртгэл тооцоонд суурилсан судалгааны үр дүнгээ тайлбарлан өгүүллээ. Энэ нь сурах бичгийн судалгааг хийхэд тулгарч байгаа асуудлуудыг шийдвэрлэхэд энэ чиглэлийн судалгаа хийдэг байгууллагууд, эрдэмтэн судлаачдын хамтын ажиллагаа нэн чухал болохыг тодруулахад чиглэсэн билээ. Түлхүүр үг: эх хэлний боловсруулалт, тооцоо хэл шинжлэл, сурах бичиг, хэл зүй, үгсийн сан, эх, давтамж
Copyright (c) 2024 Batbyamba T. https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Ablative case, Directive case and Locative case development branching out from Dative case in Mongolian languages and dialects
Scientists have found out after doing the research that in Mongolian language, Locative-dative case is one of the initial suffixes that have been formed following the genitive-accusative suffixes. Moreover, with the manuscript studies around, it has been proven that ablative suffixes were initiated in the frame of going further away from a place that was branched from locative-dative suffixes. In some of Mongolian sub-language and dialects, directive suffixes were created from one of the elements in the case grammar morpheme, and followed with next generations as custom throughout the time. Recently, locative-dative suffix has been developed differently in Mongolian language and dialects which resulted into new developing approach that locative-dative suffixes could indicate two different meanings - Locative and Dative. Furthermore, it could derive as in the shape of morpheme, which will make its definition clearer. So, the patterns of alive language development will be continuing in Mongolic languages. Монгол хэл, аялгуунуудад өгөх болон гарах, чиглэх, орших тийн ялгалууд салбарлан хөгжсөн нь Хураангуй Эрдэмтэн судлаачдын тайлбар, судалгаа, орчин цагийн монгол хэл, аялгуунууд дахь нөхцөлүүдийн хэлбэр, утгын хувьсал хөгжлийг өөр хооронд нь харьцуулан судалж, дүгнэлт хийвэл өгөх, орших, гарах, чиглэх тийн ялгалуудын гарал, хувьсал хөгжлийн зам харагдаж байна: Эхлээд орших ба орны утга бүхий үгээс орших ерөнхий утгат бүтээвэр бий болжээ. Энэхүү, монгол хэлний хөгжлийн маш эрт үед үүссэн тийн ялгал нь өнөөг хүртэл өгөх орших тийн ялгал хэмээн нэрлэгдсээр ирсэн бол барагцаагаар эртний монгол хэлний үед хөдлөх утга салбарлан гарсан нь гарах тийн ялгал болжээ. Дараагийн шатанд, дунд үеийн монгол хэлнээс орчин цагийн монгол хэл хүртэлх хөгжлийн явцад газар орон руу чиглэн хөдлөх утгат тийн ялгал үүсэн бүрэлджээ. Харин орчин цагийн монгол хэл, аялгуунуудад оршин байх орныг заах нөхцөлүүд бие даасан үгээс шинээр үүсэн бүрэлдэж, өгөх ба орших тийн ялгал салаалан хөгжих хандлага нэгэнт бий болсон байна. Түлхүүр үгс: өгөх орших тийн ялгал, гарах тийн ялгал, чиглэх тийн ялгал, орших тийн ялгал, монгол төрөл хэлнүүд, аялгуунууд, үг-бүтээвэр
Copyright (c) 2024 Batzaya G. https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Recently, linguistic research has advanced new level, leading to the emergence of specialized fields such as cognitive linguistics, psycholinguistics, sociolinguistics, applied linguistics, language-culture studies, language-customs studies, and language-ethnicity studies. Additionally, focused research on specific linguistic phenomena, such as word conversion, is being conducted. In this article, we selected the basic number "one" and explored its relevance across various branches of Mongolian linguistics. We uncovered a wealth of knowledge and complex concepts through the lens of cognitive linguistics, addressing aspects such as etymology, vocabulary, symbology, and meaning. Our study also examined the term's connections to ethics, composition, usage, culture, ethnicity, and customs. Монгол хэлний “нэг” хэмээх үгийн тухай Ганц үг гээд ганцдахгүй. Дан ганц нэг үгийн судалгааг сүүлийн үед манай хэл шинжлэлчид сонирхон судалж байна. Нэг үгийн судалгааг эрдэмтэн Н.Нансалмаа “цогц ойлголт”, “цогц мэдлэг”-тэй холбон тайлбарласан бол эрдэмтэн Д.Бадамдорж танихуйн хэл шинжлэлийн цөм салбар бол танин мэдэхүйн утга зүй юм гээд мэдлэгээр илрэх танихуйн цогц ойлголтыг “багц мэдлэг” хэмээн үзжээ. Хэдийгээр нэг үг боловч түүний судалгааг хэлний бүтэц, хэл зүй, үгийн гарал зүй, утга зүй, найруулга зүй, хэрэглээний хэл зүй зэрэгтэй холбон судалбал багц мэдлэг, цогц ойлголт бүрнээ гарч, тухайн үгийн агуулгын багтаамж хүрээ, бүхэллэг утга, ухагдахууны илэрхийлэл, үг хэлээр илрэх хүний сэтгэлгээний олон талт байдал бүрнээ танигдах юм.
Copyright (c) 2024 Battogtokh D. https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
On the typology of Mongolian antonymous idioms
Монгол хэлний эсрэг утгат тогтвортой хэллэгийн хэв шинжийн тухай асуудалд Хураангуй. Монгол хэлний хэлцийн судалгаа улам нарийсаж байгаа бөгөөд түүний ойролцоо, эсрэг утгын цогц судалгаа бол эзнээ хүлээж байгаа сэдэв юм. Энэ илтгэлд монгол хэлний тогтвортой хэллэгийн эсрэгцэх чанар болон үүнд эсрэг үг, хэллэгийн үүрэг, эсрэг утгат зэргэд, эсрэг утга, далд утга, давхар санаа зэргийг монгол хэлэнд хэрхэн илэрхийлэхийг хэлний жишээ баримтаар дэлгэрэнгүй тайлбарлах болно. Мөн эдгээрийн соёл, нийгмийн ойлголтын онцлогийг гаргахыг хичээнэ. Түлхүүр үг. Эсрэг утга, эсрэг утгат үг, эсрэг утгат хэллэг, эсрэг утгат хэлц, эсрэг утгат өгүүлбэр, эсрэг утгат зэргэд, хэлний нэгжийн эсрэгцэл,
Copyright (c) 2024 Bat-Ireedui J,, Je Li (Jargal) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Uzemchin dialect’s materials in the Laboratory of Mongolian philology database of the Institute of Language and Literature
Since the 1950s, local dialect research departments have been operating in all aimags, soums, and farms and collectives in Mongolia. The Institute of Language and Literature of the Mongolian Academy of Sciences has been conducting an annual research class on the study, collection, and analysis of folklore and dialects in rural areas. Thus, a new collection of written and magnetic recordings was created, and the work of putting these materials into research circulation, preservation, and protection was officially begun. In 1961, a Phonetic Laboratory and a library of written materials of folklore were established at the Institute of Language and Literature. Currently, the Laboratory of Mongolian philology database of the Institute of Language and Literature contains more than 20 folders of original materials used by the Institute of Language and Literature’s researchers in Dornod and Sükhbaatar aimags as part of their analysis department. Among these, there are two folders related to the study of üzemchin dialects. The first is the research materials of the research team led by Kh. Luvsanbaldan, which worked in Asgat, Khalzan, Ongon, Naran, and Dariganga soums of Sukhbaatar aimag in 1978. The second folder contains research materials from the research team led by J.Tsoloo, which worked in Bayantümen, Gurvanzagal, Sergelen, Khölönbuir, and Dornod aimag centers in 1979. This article will discuss the valuable research materials on the üzemchin dialect collected by senior scholars of local dialects in the two aforementioned analysis classes. Хэл зохиолын хүрээлэнгийн эх хэл бичгийн сан хөмрөг дэх үзэмчин аялгууны хэрэглэгдэхүүн Хураангуй Судар бичгийн хүрээлэн анх байгуулагдсан 1921 оноос л төр засгийн зүгээс монгол ардын аман зохиол, бичиг соёлын өвийг цуглуулахад анхаарч иржээ. 1950-аад оноос эхлэн бүх аймаг, сум, сангийн аж ахуй, нэгдэл, бригадад нутгийн аялгуу судлах шинжилгээний анги явуулж эхэлсэн байна. Ийнхүү Монгол улсын ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэн хөдөө орон нутагт аман зохиол, нутгийн аялгуу судлах, сурвалжлан цуглуулах шинжилгээний ангийг жил бүр томилон явуулах болсноор бичмэл болон соронзон бичлэгийн сан хөмрөгийг шинээр үүсгэж, эдгээр хэрэглэгдэхүүнээ судалгааны эргэлтэд оруулах, хадгалах, хамгаалах ажлыг албан ёсоор эхлүүлсэн байдаг билээ.
Copyright (c) 2024 Borolzoi D. https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Tibetan didactic literature by the Mongolians: ideology and effects
The article provides an analysis of the Tibetan religious didactic literature of Mongolia. Using the example of a number of works, the author notes that in Mongolia, in didactic literature, in order to convey the content of Buddhist teachings to ordinary lay people who do not have a religious education, folklore stories and narratives were used, images of everyday life and customs of the Mongolian people were added, thereby creating an accessible for understanding a teaching that will spread among the masses and become the norm to be accepted and followed in life. Монголчуудын төвөд хэлт сургаалын зохиол: Үзэл санаа, үр нөлөө Сургаалын зохиолыг хэнээс хэнд хандаж сургаснаар нь хаанаас ард иргэддээ, улсын багш, хааны багшаас төрийн эзэн хаан, хан хөвгүүдэд, шашны ихэс дээдэс лам нараас шашин номынхоо шавь, хуврагуудад, эсвэл ард иргэдэд сануулга болгосон юм уу, багшаас шавьд захисан, эсвээс бичгийн мэргэдээс нийт ард олонд хандсан хэмээн олон ангилж болно. Сургаалын зохиол нь хүний аж төрөх ёс, ёс суртахуун, зан үйл, ажил үйлдэлд нь заан сургасан, зөвлөсөн утга агуулгатай, ихэнхдээ хүний өдөр тутмын ахуй амьдралын алдаа, оноотой бодит байдалд тулгуурлан зөв аж төрөхөд нь хэрэгтэй санаж сэрэх үгийг эсрэг тэсрэг шинжүүдийг зэрэгцүүлэн тавьж, харьцуулал харшууллын аргаар, цөөн үгээр гүнзгий санаа илэрхийлэн, шүлэглэсэн болон хосолмол хэлбэрээр бичигдсэн байдаг. Монгол лам нарын сүнбүм зохиолд төвөд хэлээр бичсэн сургаалын зохиол үлэмжхэн байна. Хэн нэгний сүнсүмд ороогүй, зохиогч нь тодорхойгүй боловч ард түмний дунд гар дамжин уншигдсаар, хуулбарлан түгээсэн сургаалын зохиолууд ч олон бий Сургаалын зохиол нь сэдвийн хувьд өргөн, үг хэл уран, утга гүн байхын зэрэгцээ аливаа сайн муу явдлыг хүнд танин мэдүүлэх, сурган хүмүүжүүлэх ач холбогдолтой тул хуучин цагт шинэ тутам бичиг үсэг сурч буй хүмүүст зориуд уншиж судлуулдаг уламжлалтай байв. Түлхүүр үгс: монголчуудын төвөд хэлт утга зохиол, сургаалын зохиол, үзэл санаа
Copyright (c) 2024 Tserensodnom D, Narantsetseg D, Yanjinsuren S https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
An observation of words that mimic animal sounds in the Mongolian and Korean
The sounds of objects and phenomena in the real world are expressed in language using onomatopoeic words. In this process, each language represents a specific natural sound differently, which is closely related to how the sound is perceived and experienced. For example, the sound of a dog barking is expressed as “хав хав” in Mongolian, “гав гав” in Russian, “わんわん [wan wan]” in Japanese, and “멍멍 [meong meong]” in Korean. Onomatopoeic words are among the first words children learn and share char acteristics similar to early language acquisition patterns. Therefore, young children frequently use onomatopoeic words, and it is common for them to name animals based on the sounds they make. Based on the Mongolian explanatory dictionary and onomatopoeic word dictionary, I have analyzed and organized how animal sounds are represented using onomatopoeic words in the Mongolian language. Additionally, during this research process, I observed how animal sounds are expressed in the Korean language, analyzing their structure, types, and unique characteristics. In Mongolian, onomatopoeic words representing animal sounds appear in either singular or repeated forms. These words not only indicate a single sound or a continuous sound made by the animal, but they also have the feature of switching between different sounds to represent various sources of the sound. Additionally, in Mongolian, onomatopoeic words can form verbs by adding verb suffixes to represent animal sounds. In contrast, the representation of animal sounds in Korean is less frequent compared to Mongolian, and when used, it is often in the form of repeated onomatopoeic words to express animal sounds. Монгол, Солонгос хэлний амьтдын дуугарах дуу авианы нэрийн ажиглалт Хураангуй Бодит ертөнцийн юмс, үзэгдлийн дуу авиаг хэлэнд авиа дуурайх үгээр дуурайн тэмдэглэдэг. Ингэж тэмдэглэхдээ байгалийн тодорхой нэг дуу авиаг хэл бүрд янз бүрээр тэмдэглэдэг ба энэ нь тухайн дуу авиаг хэрхэн сонсож мэдэрсэнтэй үлэмж холбоотой юм․ Жишээлбэл: нохой хуцах дууг монгол хэлэнд “хав хав”, орос хэлэнд “гав гав”, япон хэлэнд “わんわん[wanwan]”, солонгос хэлэнд “멍멍 [meongmeong]” гэх мэт․ Авиа дуурайх үг нь хүүхдийн анх сурах үг, түүний хэлбэр бүтэцтэй адилхан байдаг. Тиймээс бага насны хүүхдүүд авиа дуурайх үгийг их хэрэглэдэг төдийгүй ан амьтдын нэрийг тэдгээрийн дуугарах дуу авиагаар нь нэрлэх явдал ажиглагддаг. Монгол хэлэнд амьтдын дуугарах дуу авиаг авиа дуурайх үгээр хэрхэн тэмдэглэдэг болохыг тус хэлний тайлбар толь, дуурайх үгийн тольд тулгуурлан шүүн түүвэрлэж тэдгээрийн бүтэц, хэв шинж, онцлогийг судлах явцдаа солонгос хэлэнд амьтдын дуу авианы нэрийг хэрхэн тэмдэглэдэг болохыг мөн ажигласан болно. Амьтдын дуу авиаг дуурайн тэмдэглэсэн авиа дуурайх үг монгол хэлэнд дан буюу давтсан хэлбэрээр орж тухайн амьтны нэг удаагийн болон удаан үргэлжлэх дуу авиаг илтгэхээс гадна дуу авиа үүсгэгч эзэн олон буйг авиа сэлгэн илэрхийлдэг онцлогтой байна. Мөн авиа дуурайх язгуур дээр үйл үг бүтээх дагавар залган амьтдын дуугарах дуу авиаг үйл үгээр илэрхийлдэг онцлогтой байхад солонгос хэлэнд амьтдын дуу авиаг тэмдэглэх нь монгол хэлтэй харьцуулахад бага байгаа бөгөөд, ингэхдээ давтсан бүтэцтэй авиа дуурайх үгээр амьтдын дуу авиаг ихэвчлэн дуурайн тэмдэглэдэг болох нь ажиглагдлаа. Түлхүүр үг: ан гөрөөсний, шувууны, мал, тэжээмэл амьтны, жижиг амьтны дуу авиа, монгол, солонгос хэлний авиа дуурайх үг
Copyright (c) 2024 Purevsan B. https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Study on the Relationships between Mongolian Dictionaries and Textbooks Written by JING ZHAI GONG and FU JUN
JING ZHAI GONG and FU JUN, both father and son were civil servants during the Qing Dynasty, they were Jinshi at that time. According to the literature records, SAN HE BIAN LAN written by JING ZHAI GONG, while the dictionary MENG GU TUO TE HUI JI was written by his son FU JUN. It is found that two dictionaries are Mongolian-Manchu phonetic transcripted ones, and both of them are same in concept and structure, as well. Furthermore, FU JUN not only wrote the dictionary but also published several textbooks at the same time. Among those textbooks, the researcher takes the textbooks Introduction to Beginners and Manchu-Chinese-Mongolian tri lingual Textbook as examples to study. Through further study on the two textbooks, the researcher found that Manchu language learners took the two textbooks as main learning tools at that time. The two textbooks are same not only in content but also in editions, each of textbook has Mongolian-Manchu bilingual and Mongolian-Man chu-Chinese trilingual editions. Therefore, the researcher comes to the conclusion that the dictionary of MENG GU TUO TE HUI JI and textbooks he wrote are extension of dictionary of SAN HE BIAN LAN, meanwhile, those works also serve as a supplementary works of SAN HE BIAN LAN, each work presents the characteristics of a series of works by comparative study on two dictionaries and textbooks. Жин Жай Гүн, Фу Жюнь хоёрын найруулан зохиосон толь бичиг ба сурах бичгүүдийн харьцааны тухай Хураангуй: Жин Жай гүн, Фу Жюнь эцэг хүү хоёр нь Чин улсын орчуулгын, бичгийн сайд байжээ. "Гурван зүйлийн үг хадмал үзэхүй-д хялбар болгосон бичиг" -ийг Жин Жай гүн голлон найруулсан бол "Монгол тод үсгээр нийлүүлсэн цуглуулга" -ыг Фу Жюнь найруулан зохиожээ. Тус хоёр толь бичиг нь бүтэц агуулгаараа холбоотой бөгөөд манж үсгээр дуудлага хадсан монгол хэлний толь бичиг юм. Үүнээс гадна, Фу Жюнь бас хэд хэдэн сурах бичиг зохиожээ. Түүний дотроос "Анхан сурахын удиртгал" болон "Гурван зүйлийн үсэг хадмал Бичсэн үгний бичиг" хоёроос авч үзэх болно. Тус хоёр сурах бичиг нь дээрх хоёр толь бичигтэй холбоотой бөгөөд цөмөөрөө манж хэлний сурах бичиг болох "Зуун анги"-ийн монгол-хятад хавсаргасан, манж-монгол-хятад хавсаргасан хэлбэр бөгөөд агуулгаараа адил байдаг. Дээрх толь бичиг, сурах бичгүүдийн хоорондын харьцаа холбоог нягтлан үзэхээр дамжуулан, "Гурван зүйлийн үг хадмал үзэхүйд хялбар болгосон бичиг", "Монгол тод үсгээр нийлүүлсэн цуглуулга", "Анхан сурахын удиртгал", "Гурван зүйлийн үсэг хадмал бичсэн үгний бичиг"-үүд нь хоорондоо нягт харьцаатай байж, сүүлийн бүтээл нь өмнөх бүтээлийнхээ үргэлжлэл болон нөхвөр болсон бөгөөд иж бүрэн цуврал бүтээлийн шинжтэй болсон гэдгийг өгүүлсэн юм. Түлхүүр үг: Жин Жай гүн, Фу Жюнь, толь бичиг, сурах бичиг, харьцаа
Copyright (c) 2024 Sarangol https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
The phonetic features of the hard and soft signs in Mongolian
This research deals with the phonetic features of the hard and soft signs in the Mongolian alphabets, by analyzing the articulatory, auditory, and acoustic methods, and related them to orthography and graphemics. It aims to clarify whether signs can become phonemes, and the role of signs is clarified. Therefore, it is proved that the two characters are the core of generation due to their phonetic function, and it is determined that the hard sign is not diacritic, and the soft sign is diacritic, and it is also determined that they appear in the word structure without any role. As a result, it was suggested that the explanation “Sign letters are responsible for separating two consonants” in the “Mongolian orthography “ should be revised. Монгол хэлний хатуу, зөөлний тэмдгийн тухай Хураангуй: Тус судалгаа монгол хэлний ‘цагаан толгой’-д хатуу, зөөлний тэмдэг гэж нэрлэдэг үсгүүдийн авианы шинжийг авиа зүйн ухааны өгүүлүүр, сонсол, дууны аргаар шинжилж зөв бичих зүй, үсэг зүйтэй холбон тайлбарлажээ. Тухайн үсгүүд авиалбар болж чадах эсэхийг тодруулахад зорьж, мөн тэмдэг болох үүргийг нь авч үзсэн байна. Үүний үр дүнд тэмдэг үсгүүд авиалбарын үүргээр үеийн цөм болдгийг нотолж, хатуугийн тэмдэг ялгах тэмдгийн үүрэггүй бол зөөлний тэмдэг ялгах тэмдгийн үүрэгтэйг тодорхойлжээ. Мөн хатуу, зөөлний тэмдэг огт үүрэггүй үгийн бүтцэд илэрч болдгийг харуулсан байна. Улмаар “Монгол үсгийн дүрэм” дэх ‘тэмдэг үсгүүд хоёр гийгүүлэгчийг тусгаарлах үүрэгтэй’ гэсэн тайлбарыг ахин авч үзэх шаардлагатай тухай санал дэвшүүлжээ. Түлхүүр үг: тэмдэг үсэг, хатуугийн тэмдэг, зөөлний тэмдэг, ялгах тэмдэг, балархай эгшиг, гулсах авиа
Copyright (c) 2024 Urtnasan D https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Use and structure of new single words in the electronic corpus of newspapers
We selected 31 newspapers printed between 1990 and 2020, created an electronic corpus using the vocabulary of those newspapers, and recorded new words that entered the Mongolian vocabulary at that time in this article. Subsequently, a new word composed of one or single word was studied. Among the 3099 new words registered in 31 newspapers, new words with a single structure account for 31.55 percent. New words formed by affixation accounted for 5.84%, and few affixes such as -l, -d, and -ul are frequently repeated, which means that it is important to use a variety of affixes to create new words. There are many verbs in addition to nouns in the electronic corpus of newspapers in terms of vocabulary. In the course of this research, it was observed that some words were used as “new words” at that time, but with the passage of time, some words became archaic and merged into the vocabulary, and some words were no longer in use. Сонины цахим сан дахь дан бүтэцтэй шинэ үгийн бүтэц, хэрэглээ Хураангуй Бид тус өгүүлэлдээ 1990-2020 оны хооронд хэвлэгдсэн 31 сониныг сонгон авч, тэдгээр сонины үгийн сангаар цахим сан байгуулж, тухайн цаг үедээ монгол хэлний үгийн санд орж ирсэн шинэ үгсийг бүртгэв. Улмаар нэг үгээс бүтсэн буюу дан бүтэцтэй шинэ үгийг судлан үзэв. Хэрэглэгдэхүүн болгож авсан 31 сонинд бүртгэгдсэн 3099 шинэ үг хэллэгийн дотор дан бүтэцтэй шинэ үг 31.55 хувийг эзэлж байна. Дагаврын аргаар бүтсэн шинэ үг нь 5.84%-ийг эзэлж, -л, -д, -уул зэрэг цөөн дагавар олонтоо давтагдаж байгаа нь шинэ үг бүтээхэд олон төрлийн дагавар ашиглах нь чухал байгааг илэрхийлж байна. Үгийн сангийн бүрэлдэхүүний талаас сонины цахим санд нэр үгээс гадна үйл үг олон тохиолджээ. Энэхүү судалгааны ажлын явцад тухайн цаг үедээ “шинэ үг”-ээр хэрэглэгдэж байсан боловч, цаг хугацаа өнгөрөх явцад зарим үг хэллэг хуучирч, үгийн санд ууссан ба зарим үг хэллэг хэрэглэгдэхээ больсон нь ажиглагдлаа. Түлхүүр үг: сонины хэл найруулга, сонин, үгийн сан, шинэ үг, давтамж, дан бүтэцтэй үг, дагаврын арга, нийгэм хэл шинжлэл
Copyright (c) 2024 Shuree U, Badma-Odser https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
The characteristics and literary features of the plays of Yadamsuren Murdendev- the pioneer of Mongolian theater arts
The writer M. Yadamsuren’s contribution to the development of Mongolian theater dates back to 1933, when he began teaching political lessons to theater actors. He also served as the theater director, highlighting his contributions and deeds to the development of Mongolian culture and art, including theater art. He re-evaluated the artistic characteristics and creativity of the plays “Khalkhin Baatar” and “Beyond the Locked Door” that were staged on stage, and concluded that the plays fulfilled their responsibilities to the time, society, and people, met social, aesthetic, and intellectual needs, and became a phenomenon in the development of drama in the 1930s in terms of creativeness. Монголын театрын урлагийн хөгжлийг түүчээлэгч Мөрдэндэвийн Ядамсүрэнгийн жүжгийн зохиолын туурвил зүй, уран сайхны онцлог (Мөрдэндэвийн Ядамсүрэнгийн мэндэлсний 120 жилийн ойд зориулав) Агуулга: Зохиолч М.Ядамсүрэнгийн Монголын театрын хөгжилд оруулсан хувь нэмэр нь 1933 оноос театрын жүжигчдэд улс төрийн хичээл зааж эхэлсэн үе бөгөөд цаашлаад театрын даргын албыг хашиж, монголын соёл урлаг тэр дундаа театрын урлагийг хөгжүүлэхэд оруулсан хувь нэмэр, үйл хэргийг тодруулан, тайзнаа тавигдсан “Халхын баатар”, “Цоожтой хаалганы чанад” жүжгийн уран сайхны онцлог, туурвил зүйг дахин шинээр үнэлэх, зохиолын тухайн цаг үе, нийгэм, ард олны өмнө хүлээсэн үүргээ биелүүлж, нийгэм, гоо зүй, оюуны хэрэгцээг ханган, туурвил зүйн хувьд 1930-аад оны жүжгийн зохиолын хөгжилд нэг үзэгдэл болсныг дүгнэжээ. Түлхүүр үг: М.Ядамсүрэн, театр, монголын соёл урлаг, “Халхын баатар”, “Цоожтой хаалганы чанад” жүжиг.
Copyright (c) 2024 Bolormaa D, Uuganbaatar J https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Hermeneutic Meaning of the Poem “Byasalgalyn egshiglel orshvoi” by D.Ravjaa
Noyon Khutugtu Ravjaa was a mahasiddha \majician\ of Tantric philosophy, es pecially a great expert and unequalled genius in Chod practice. He was unequally qualified for secret arts of mind and language by the power of his sublime views. Д.Равжаагийн “Бясалгалын эгшиглэл оршвой” шүлгийн герменевтик утга Хураангуй: Д.Равжаагийн энэхүү шүлэг нь төвөд хэлээр зохиогдсоныг алдарт Төвөдөч Л.Хүрэлбаатар гуай 1987 онд орчуулж, Ил товчоо сонины хүсэлтээр хэвлүүлсэн бөгөөд энэ шүлэг нь яруу сайхан найруулгатай, гүн утга санаатай эгэл нэгэн санан бодож эргэцүүлмээр агуулгатай ажээ. Ноён хутагт шүлэгтээ өмнөх шүлэг найргийн мөрнөөс шигтгэж өгсөн бөгөөд хүний амьдралын бэрхшээл зовлонг хэрхэн даван туулах өөрийн сүсэг бишрэл, мөнх бус жам ёс, цаг хугацааг үр бүтээлтэй өнгөрүүлэх, учир утгатай амьдрахад дорнын их гүн ухаан тус дэм болно гэдгийг энгийн ойлгомжтой өгүүлсэн гайхамшигтай шүлэг болно. Түлхүүр үг: багш, бурхан, хувраг, зовлон, жаргал, бие, хэл, сэтгэл, нөхөд,
Copyright (c) 2024 Gankhuyag N https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Poems by N.Nyamdorj and His Position in Mongolian Literature
Н.Нямдоржийн яруу найраг хийгээд түүний орон зай Агуулгын товч: ХХ зууны уран зохиолыг судалсан олон судлаач 1960-1990 оны үеийг Монголын орчин үеийн уран зохиолын хөгжлийн чухал шат хэмээн үнэлсээр иржээ. Энэ үед дэлхийн хөгжингүй бичгийн зохиолд байдаг төрөл зүйлийн бүхий л тогтолцоо жигдрэн хөгжиж, урлах эрдэм, утга агуулгын гүнзгийрлээрээ дэлхийн утга зохиолын жишигт очсон юм. Хэдийгээр зохиолчид маань нэгэн үзэл суртлын дарамтад уран бүтээлээ туурвиж байсан ч, хүн төрөлхтний соёлын дэвшилтэт өв, өрнө, дорнын уран сайхны соёлын шим тэжээлийг зохистой хослуулан, шинийг эрэлхийлсэн нь утга зохиолын амьдралд 1930-аад оных шиг сэргэлт болж, өнөөдөр бидний шилдэгт тооцдог олон бүтээл гарсан юм. Эл шинэчлэлийн нэгэн эх сурвалж нь яруу найрагч Н.Нямдоржийн уран бүтээл болсон юм. Н.Нямдоржийн уран бүтээл 1950-иад оноос эхэлжээ. Тэр цагийн олон залуусын авьяасыг таньж, үгийн урлагийн шилдэг төлөөлөгч болгосон Д.Сэнгээгийн нэгэн шавь нь Нямдорж мөн. Түлхүүр үг: Н.Нямдорж, орчин үеийн яруу найраг, бичгийн зохиолын шинэчлэл
Copyright (c) 2024 Munkhbayar B https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Some features of D.Tsoodol’s narrative writings
The article deals with the features of the narrative writings of D.Tsoodol, the State Honored Writer of Mongolia and Honored Worker of Culture. In doing so, the author aims to highlight the distinctive skills and characteristics of D.Tsoodol’s narrative writings. The author also considered the environment in which D.Tsoodol’s works came to life and writes about his narrative style. D. Tsoodol is a major representative of modern Mongolian literature who has created his own creative style and legacy. His journalism and translation work must have been a favorable path for him to write narrative writing, and he narrates his works in the form of memoirs, vividly portrays the daily life of the people of his native land, and reveals the characteristics of the Mongols. The lifestyle, circumstances, joy, pain and morals of the people of Buren soum are clearly visible in his narrative writings and ballads. Memory plays an important role in D. Tsoodol’s narrative writings, and his narrative style can be said to be memorial. Д.Цоодолын хүүрнэл зохиолын туурвил зүйн зарим онцлог Товч агуулга: Тус өгүүлэлд Монгол Улсын төрийн соёрхолт, Ардын уран зохиолч, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Д.Цоодолын хүүрнэл зохиолын онцлогийг авч үзжээ. Монгол ахуй, түүний сайхныг сэрж мэдэрсэн уран зураглал, уран санаа, гоо сайхны нээлтэд хүргэсэн дүрслэл, хүн байгалийн шүтэлцээт хүйн холбоо, түүнээ хүний сэтгэлийн олон өнгө аясад нээн үзүүлэхэд чиглэсэн олон зохиол бүтээлийг Д.Цоодол бичжээ. Тэр дундаа монголын орчин үеийн уран зохиолын санд цөөнгүй дууль бичиж өргөсөн гавьяатай билээ. Эл өгүүлэлд Д.Цоодолын хүүрнэл зохиолын туурвил зүйн бусдаас ялгарах онцлог шинж, ур чадварыг тодруулахыг зорьсон байна. Түүнчлэн Д.Цоодолын бүтээл амилах орчны тухай өгүүлж, хүүрнэх арга барилынх нь тухай бичсэн байна. Түлхүүр үг: Д.Цоодол, туурвил зүй, хүүрнэл зохиол
Copyright (c) 2024 Munkh-Erdene B https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
The use of written root sources in Mongolian autobiography
In this article the author specifically examines the concept of “Biography root” or “Biography root source” that has emerged in connection with autobiography over the course of several hundred years of development, and its part, “Biography root source”. Then, the main sources of “Biography root source” and their general characteristics, content, form, effect, and purpose are summarized. As a result, it is determined that “Biography root source” is the most important source for compiling and writing any biography in terms of historical value and importance, and it is the main reason for considering autobiography as historical literature. Монгол намтар зохиолд бичиг тэмдэглэлийн эх хөрөнгийг ашигласан нь Хураангуй: Энэхүү өгүүлэлд намтар зохиолын хэдэн зуун жилийн хөгжлийн явцад түүнтэй холбоотойгоор үүсэн бий болсон “Намтрын хөрөнгө” буюу “Намтрын эх хөрөнгө” хэмээх ухагдахуун, түүний нэгээхэн хэсэг болох “Бичиг тэмдэглэлийн эх хөрөнгө”-ийн талаар тусгайлан авч үзэв. Улмаар “Бичиг тэмдэглэлийн эх хөрөнгө”-д хамаарах гол гол эх хэрэглэгдэхүүн, тэдгээрийн ерөнхий онцлог, агуулга хэлбэр, үр нөлөө, үүрэг зориулалтын тухай тоймлон өгүүлэв. Үүний үр дүнд “Бичиг тэмдэглэлийн эх хөрөнгө” нь түүхэн үнэ цэн, ач холбогдлын хувьд аливаа намтрыг эмхэтгэн найруулах, туурвин бичих хамгийн чухал эх сурвалж болдог төдийгүй намтар зохиолыг түүхэн уран зохиолд хамруулан авч үзэх гол үндэслэл болдгийг тодорхойлов. Түлхүүр үг: Намтар зохиол Эх хөрөнгө Бичиг тэмдэглэлийн эх хөрөнгө
Copyright (c) 2024 Purevsuren Z https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Contributions by D. Tsogt for study of Mongolia-China literature relations
In this article, one of the main research topics in the study of Mongolian-Chinese literary communication is the folk tales and fiddle tales. For the first time, academicians B. Renchin and D. Tserensodnom studied them in Mongolia and published specific scientific information. Furthermore, Chinese scholars Dulaan and Tsogt have created detailed analytical works on specific genres and texts, paving the way for a new path in this direction. It is emphasized that the scholar who made a significant contribution to this direction with his works “Study of Fiddle Tales” and “Study of “Bodhi Khan the Wise” by the Luvsan Fiddler” is B. Tsogt, a professor at the Central University for Nationalities in Beijing, China. Монгол-хятад уран зохиолын харилцаа холбооны судлалд эрдэмтэн Д.Цогтын оруулсан хувь нэмэр Түлхүүр үг. Бэнсний үлгэр, хуурын үлгэр, Лувсан хуурч, Б.Цогт
Copyright (c) 2024 Sarantsetseg U https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Characteristics of research on yuan dynasty drama in the east
Research on Yuan Dynasty Drama (Yuan Zaju ) has a long-standing tradition in East Asia, particularly in China, Japan, and Korea. Since the Ming Dynasty, Chinese scholars have deeply explored its texts, artistic values, and performance forms, achieving a revival in the 20th century. Japanese researchers expanded the field after the Meiji Restoration by studying Chinese theater, especially Yuan dynasty drama. Korea, though a later entrant, has made notable progress in text analysis and author studies, incorporating Chinese scholarship and local culture. Multidisciplinary methods, including literary arts, linguistics, and comparative theater studies, have enriched Yuan dynasty drama research, situating it within Mongolian culture studies and comparisons with Tibetan drama in recent years. These approaches deepen its cultural and artistic understanding, highlighting Yuan dynasty drama’s unique contributions to Chinese literature and Eastern theater studies. Юань гүрний үеийн жүжгийн зохиолыг Дорно дахинд судалсан нь Хураангуй: Юань гүрний үеийн жүжгийн судалгаа нь Дорно дахинаа БНХАУ, Япон Улс болон БНСУ-ын судлаачдын анхаарлыг олон арван жилээр татсаар ирсэн бөгөөд энэ хүрээнд эдүгээ өвөрмөц нэгэн төрлийн тогтолцоотой судалгаа бий болсон байна. Тэдний судалгааны агуулга нь Юань гүрний үеийн жүжгийн үүсэл хөгжил, жүжгийн зохиолын бичвэр-текстийн задлан шинжилгээ, тайзны урлаг, дүр бүтээх туршлага, харилцан ярианы онцлог, жүжгийн зохиолчдын намтар, бүтээлийн судалгаа, соёлын харилцаа холбоо зэрэг олон талын асуудлыг шийдэж, Дорно дахины уран зохиолын судалгааны хөгжилд зохих байр сууриа эзэлсэн байна. Юань гүрний үеийн жүжгийн зохиолын хувьд уран зохиолын, хэл шинжлэл, театрын онол, урлаг, уран зохиолын харьцуулсан судалгаа зэрэг олон салбарыг хамарсан цогц судалгаа хийгдэж ирсэн. Ялангуяа XXI зуунд судлаачид Нүүдэлчдийн соёлын өнцөг хараанаас судалж эхэлсэн нь нэн сонирхолтой бөгөөд Төвөдийн жүжигтэй харьцуулсан судлагаа ч хийсэн нь явагдах судалгааны шинэ чиг хандлага болж байна. Ийн судалгаа нь Юань гүрний үеийн жүжгийн үндэстний соёлын үнэ цэнийг улам тодруулж,улмаар урлагийн хэлбэрийн онцлогийг илрүүлэхэд ихээхэн хувь нэмэр оруулсан байна. Түлхүүр үг: Дорно лахин - Юань гүрэн, жүжгийн зохиол – судлагаа - тойм байдал
Copyright (c) 2024 B.Khishigsukh, E.Surna https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
An implicit meaning of dialogue in theatrical performance
In this article, we deal with Mongolian writer who is Uriankhai D’s philosophy dialogue of psychological drama. Uriankhai D, a well-known Mongolian poet and writer of dramatic composition, began to try and write Dramatic composition in the 1990s, and in a short period of time he created many significant works that reflect the current situation and the human mind in a philosophical way. The author made philosophical perspectives, research of new forms of expression and the dramatur gical reform in the development of the key genres of the Mongolian literature. It is observed that Uriankhai’s work is not only reflected by Mongolians’ reality and their mindset, but it also synthesizes through the author’s inner world prism the Oriental thoughts, Buddhist philosophy and ethics, European sedentary, urban culture and sci entific perceptions. The writer’s realistic and abstract monodrama, absurd drama and animation-style written by Uriankhai are widely used in the scientific research and wrote metaphysic thoughts of the principles of human existence. Uriankhai is a dis tinct voice in Mongolian literature, a reformist who has developed his work according to his own metaphysics. Жүжгийн зохиол дахь дүрийн хэл ярианы далд, гүн утга (Д.Урианхайн сэтгэл зүйн драмууд дахь гүн ухааны хөөрөлдөөний жишээн дээр Товч агуулга: Яриан болон дуулалт жүжиг, дуурьд харилцан тоглогчдын хэл яриа голлодог бол Д.Урианхайн сэтгэл зүй, эмгэнэлт, гүн ухааны жүжгүүдэд баатрын хэл яриа бусад зохиолчдын энэ төрлийн бүтээлүүдээс далд утгат гүнзгий агуулгаар ялгарч байна. Түлхүүр үгс: Д.Урианхай, жүжиг, дүр, харилцан яриа, сэтгэл зүйн драм, гүн ухааны хөөрөлдөөн
Copyright (c) 2024 Tseveendorj D https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
“Зүй” хэмээх үгийг зүггүй хэрэглэх боллоо
Copyright (c) 2024 Oyunchimeg https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0