An explanation of homelessness through the rational choice theory (Mongolian Journal of Humanities and Social Sciences, 2025)
Homelessness is one of the major and increasingly widespread social issues worldwide, and in Mongolia, it has also become particularly acute over the past few decades, especially in Ulaanbaatar. As of 2022, the official number of registered homeless individuals in the capital city was 3,200, although authorities acknowledge that the actual figure may be even higher. Previous studies have shown that homelessness is driven by risk factors such as unemployment, poverty, alcoholism, domestic violence, and migration from rural areas. This study argues, however, that homelessness—which is growing and becoming younger each year—has also been transforming into a matter of individual choice and a form of “unique culture.” Research findings indicate that individuals residing in public spaces such as streets, squares, apartment entrances, and riverbanks, who have been separated from their families and wandering for many years, often reflect a situation shaped by “personal choice,” in which freedom to live independently or self-centered attitudes prevail. This article presents summarized research findings from narrative interviews conducted with 30 individuals residing in seven centers that provide shelter and services for homeless people in Ulaanbaatar.Гэр оронгүй тэнэмэл амьдралыг рациональ сонголтын онолоор тайлбарлах ньХураангуй: Гэр оронгүй тэнэмэлээр амьдрах нь дэлхий нийтийн хэмжээнд өсөн нэмэгдэж буй нийгмийн томоохон асуудлын нэг бөгөөд Монгол улсад ч мөн сүүлийн хэдэн арван жилийн хугацаанд ялангуяа Улаанбаатар хотын хэмжээнд ихээхэн хурцадмал болж байна. 2022 оны байдлаар нийслэлд бүртгэгдсэн гэр оронгүй иргэдийн тоо 3200 бөгөөд бодит тоо үүнээс ч өндөр байж болзошгүйг албаны зүгээс мэдэгдэж байгаа юм. Гэр оронгүй тэнэмэл амьдрал нь ажилгүйдэл ядуурал, архидалт, гэр бүлийн хүчирхийлэл, орон нутгаас шилжин ирсэн зэрэг эрсдэлт хүчин зүйлээс шалтгаалж байгаа тухай өмнөх судалгаануудын үр дүн харуулдаг. Бид энэхүү судалгаагаар өдөр ирэх тутам өсөж нэмэгдэж, залуужсаар байгаа гэр оронгүй байдал нь хувь хүмүүсийн өөрсдийн сонголт, “өвөрмөц соёл” болон өөрчлөгдөж байна хэмээн үзлээ. Гудамж, талбай зэрэг нийтийн эзэмшлийн орон зай, орц хонгил, гол горхи бараадан амьдрах иргэд гэр бүлээсээ тусгаарлагдсан, олон жил тэнүүчлэн амьдарч байгаа нь судалгаагаар “хувь хүний өөрийн сонголт” буюу өөрийн дураар эрх чөлөөтэй амьдрах эсвэл хувиа хичээсэн зан төлөв давамгайлсан нөхцөл байдлыг үүсгэсэн болохыг илэрхийлж байна. Энэхүү өгүүлэлд Улаанбаатар хотын хэмжээнд гэр оронгүй тэнэмэл амьдралтай иргэдийг байршуулан үйлчилгээ хүргэж буй 7 төвийн 30 иргэнийг оролцуулан хүүрнэн өгүүлэх ярилцлагын аргаар мэдээлэл цуглуулан судалж, үр дүнг хураангуйлан хүргэлээ.Түлхүүр үг: Хувь хүний сонголт, орон гэргүй, тэнэмэл иргэд, зан төлөв, эрх танхи, эрх чөлөө