Institutional dilemmas and optimization pathways for transboundary water resources management in Mongolia

Abstract

Mongolia is the source of major transboundary rivers in Northeast Asia, including the Selenge and Kherlen, making its water management vital for both domestic sustainability and downstream water security. However, increasing pressures from climate change, mining, and urbanization are contributing to water scarcity and pollution. These challenges reveal structural weaknesses in its transboundary water governance system. This paper examines Mongolia’s transboundary water resource management through international water law and governance frameworks, focusing on institutional challenges: At the legal level, there is a gap between domestic water rights systems and transboundary obligations. At the information-sharing level, hydrological data exchange mechanisms are limited. At the coordination level, inter-agency responsibilities are fragmented and central-local coordination remains weak. At the capacity level, governance is constrained by limited funding, technology, and human resources. In response, the paper proposes reforms to strengthen legal standards, improve data sharing and coordination, enhance institutional authority, increase technical and financial cooperation, and expand engagement in multilateral water governance frameworks. The paper concludes that while Mongolia’s institutional challenges are structural, they can still be addressed. It suggests combining domestic reforms, stronger bilateral cooperation, and multilateral engagement to turn transboundary water resources from a vulnerability into an opportunity for regional cooperation.

Монгол Улсын хил дамнасан усны нөөцийн менежментийн байгууллагын хүндрэлүүд ба оновчтой болгох арга замууд

Монгол Улс нь Сэлэнгэ, Хэрлэн зэрэг Зүүн Хойд Азийн хил дамнасан томоохон гол мөрний усны эх бүрэлдэх цэг бөгөөд усны нөөцийн менежмент нь дотоодын экологийн аюулгүй байдал, тогтвортой хөгжил төдийгүй доод урсгалын бүс нутаг дахь улс орнуудын усны аюулгүй байдалд ч чухал ач холбогдолтой. Гэвч уур амьсгалын өөрчлөлт, уул уурхай, хотжилтын дарамтын улмаас усны хомсдол, бохирдлын эрсдэл нэмэгдэж байгаа нь хил дамнасан усны засаглалын тогтолцоонд сул тал болж байна. Энэхүү өгүүлэлд олон улсын усны эрх зүй болон засаглалын хүрээний зарчимд тулгуурлан Монгол Улсын хил дамнасан усны нөөцийн менежмент, институцийн тулгамдсан асуудлыг системтэйгээр шинжилсэн: Хууль, эрх зүйн түвшинд дотоодын усны засаглалын тогтолцоо болон хил дамнасан үүрэг хариуцлагын хооронд зөрүүтэй; мэдээлэл солилцооны түвшинд гидрологийн өгөгдөл солилцох тогтолцоо хангалтгүй; зохицуулалтын түвшинд байгууллагуудын чиг үүрэг хуваагдмал, төв болон орон нутгийн уялдаа сул хэвээр байгаа бол чадавхын түвшинд санхүүжилт, технологи, хүний нөөцийн хязгаарлагдмал байдал нь үр дүнтэй засаглалын хэрэгжилтийг сулруулж байна. Иймээс тус өгүүлэлд эрх зүйн орчныг сайжруулах, мэдээлэл солилцоо болон уялдаа холбоог бэхжүүлэх, институцийн эрх мэдлийг нэмэгдүүлэх, техникийн болон санхүүгийн хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх, мөн олон талт усны засаглалын тогтолцоонд илүү идэвхтэй оролцох зэрэг шинэчлэлийн арга замуудыг тусгасан. Дүгнэхэд, Монгол Улсад тулгамдаж буй тогтолцооны сорилтууд нь өргөн хэмжээний бүтцийн шинжтэй боловч даван туулах боломжгүй зүйл биш юм. Дотоодын шинэчлэл, хоёр талын хамтын ажиллагаа болон олон талт оролцоог хослуулах замаар хил дамнасан усны нөөцийг эмзэг байдал бус, бүс нутгийн хамтын ажиллагааны боломж, давуу тал болгон ашиглах нөхцөлийг бүрдүүлэх боломжтой.

Түлхүүр үг: Монгол Улс; Хил дамнасан усны нөөц; Институцийн тулгамдаж буй асуудлууд, Оновчтой шинэчлэлийн арга замууд; Олон улсын усны эрх зүй; Гол мөрний сав газрын нэгдсэн менежмент