(untitled) (Mongolian Journal of Geography and Geoecology, 2025)
The primary objective of this study is to develop a geomorphological map of the western region of Mongolia. To achieve this, a methodological framework was established that integrates morphometric classification derived from digital elevation models (DEMs), high-resolution satellite imagery, large-scale topographic maps, and field-based measurements and descriptions. Based on this combined approach, morphogenetic landform types were systematically identified, classified, and mapped. Morphometric parameters such as dissection density, dissection depth, absolute and relative elevation, Topographic Position Index (TPI), and geomorphon classification were derived from the digital elevation model (DEM) to develop the primary morphometric classification serving as the fundamental basis for the geomorphological mapping. Subsequently, based on high-resolution satellite imagery, topographic maps, and field survey measurements and descriptions, the spatial distribution and boundaries of ongoing surface processes were precisely delineated. Based on the results of the geomorphological mapping, four main groups with distinct morphological structures and morphogenetic origins have been identified across the western region of Mongolia: tectonic-denudation, denudation-accumulation, volcanic, and accumulation. In total, 18 types and 66 subtypes were distinguished. In terms of areal extent, surfaces characterized by tectonic-denudational features cover 42.7% of the total territory, denudation-accumulation cover 22.9%, volcanic represent 0.1%, and accumulation occupy 34.3%. The novelty of this study lies in the detailed classification of morphometric types integrated with satellite imagery, large-scale topographic maps, and field measurements and descriptions, resulting in the development of an optimized mapping methodology for morphogenetic landforms at the regional scale. Монгол орны баруун бүсийн морфогенетик хэв шинжийн ангилал ХУРААНГУЙ: Энэхүү судалгааны ажлын зорилго нь Монгол орны баруун бүсийн геоморфологийн зураглалыг боловсруулахад оршино. Үүний хүрээнд гадаргын тоон загварт тулгуурласан морфометрийн ангилал, өндөр нарийвчлалтай сансрын зураг, том масштабын байр зүйн зураг болон хээрийн судалгааны хэмжилт, бичиглэлд үндэслэн морфогенетик хэв шинжийг ангилж, зураглах аргачлалыг боловсруулсан болно. Гадаргын тоон загвараас гадаргын хэрчигдлийн шигүү, хэрчигдлийн гүн, үнэмлэхүй болон харьцангуй өндөр, Гадаргын байршлын индекс (TPI), геоморфон ангилал зэрэг үндсэн морфометрийн үзүүлэлтүүдийг боловсруулж, геоморфологийн зургийн анхдагч суурь болох морфометрийн ангиллыг гаргасан. Үүний дараа өндөр нарийвчлалтай сансрын зураг, байр зүйн зураг болон хээрийн судалгааны хэмжилт, бичиглэлд тулгуурлан газрын гадарга дээрх үйл явцын тархалт, хил хязгаарыг нарийвчлан зурагласан. Геоморфологийн зураглалын үр дүнгээс харахад Монгол орны баруун бүсийн хэмжээнд морфологийн бүтэц болон гарал үүслийн хувьд ялгаатай тектоник-элэгдлийн, элэгдэл-хуримтлалын, галт уулын, хуримтлалын гэсэн дөрвөн бүлэг, нийт 18 хэв шинж, 66 дэд хэв шинжийг ялган тогтоосон. Эдгээрийн эзлэх талбайн хувьд тектоник-элэгдлийн хэв шинж бүхий гадарга нь нийт нутаг дэвсгэрийн 42.7%-ийг, элэгдэл-хуримтлалын хэв шинж бүхий гадарга 22.9%-ийг, галт уулын хэв шинж бүхий гадарга 0.1%-ийг, хуримтлалын хэв шинж бүхий гадарга 34.3%-ийг тус тус эзэлж байна. Энэхүү судалгааны шинэлэг тал нь морфометрийн ангиллыг сансрын зураг, том масштабын байр зүйн зураг, хээрийн судалгааны хэмжилт, бичиглэлтэй хослуулж морфогенетик хэв шинжийг нарийвчлан ангилж, бүс нутгийн хэмжээнд оновчтой зураглал хийх аргачлалыг боловсруулснаараа онцлог юм. Түлхүүр үгс: Геоморфологийн зураглал, Морфогенетик хэв шинж, Морфометрийн ангилал, Монгол орон, Баруун бүс