https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/issue/feed Mongolian Journal of Agricultural Sciences 2020-01-20T13:23:54+00:00 Dr. Bayarmaa Bold bayarmaa_iao@muls.edu.mn Open Journal Systems <p>Scientific journal published by the <a title="MULS" href="http://www.muls.edu.mn" target="_blank" rel="noopener">Mongolian University of Life Sciences (MULS)</a> and <a href="https://maas.ac.mn/">Mongolian Academy of Agricultural Sciences</a> (MAAS)<strong>.</strong></p> https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1190 The result of propagation of sheep and goat pox viral vaccine strains into vero cells 2020-01-20T13:23:54+00:00 Batmagnai E boldoomglvet@yahoo.com Ariunbold G boldoomglvet@yahoo.com Erdenechimeg D boldoomglvet@yahoo.com Enkhmandakh Yo boldoomglvet@yahoo.com Munkhgerel B boldoomglvet@yahoo.com Usukhgerel S boldoomglvet@yahoo.com Boldbaatar B boldoomglvet@yahoo.com <p><strong>Background:</strong> Sheep and goat pox viral disease, which affects negatively to our country’s economy by prevalence and infection, has high mortality and morbidity rate. Although our country manufactures sheep and goat pox viral vaccine using lamb’s testicle tissue in the Biocombinat (Bio-factory), in winter, there is high number of diseased animals, lamb testicle is scarce, therefore there is a need to produce cell-culture based sheep and goat pox vaccine.</p> <p><strong>Materials and methods: </strong>Russian VNIIZJ strain type 2 sheep pox vaccine and Chinese goat pox live vaccine (serial number 010030) antigens were used after 20 times of dilution and propogated into Vero and BHK-21 cell culture. By PCR the result was examined and sequenced by ABI3130xl sequencer machine and sequences were compared by MEGA7 program</p> <p><strong>Results: </strong>3 days after infection sheep pox and 4 days after infection goat pox were shown CPE (cytopathic effect or cytopathogenic effect) respectively, 6 days after the infection both of them has been shown full CPE. From these infected materials we isolated viral DNA and run PCR assay using Biocombinat’s strain as a positive control. PCR products were all equal, 289 bp long. When we compare these DNA sequences of sheep and goat pox viruses, they were 92% identical to complete genome of Indian sheep and goat pox virus.</p> <p><strong>Conclusion:</strong> We can produce cell-culture based live vaccine and diagnostic tests for sheep and goat pox viral disease by re-propagating these strains into Vero.</p> <p><strong>Хонь, ямааны цэцгийн вирусын вакцины&nbsp;омгийг vero эсэд дасгасан дүн</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong> Хонь, ямааны цэцгийн вируст өвчин халдвар, тархалт өндөртэй бөгөөд өвчлөл, хорогдлын<br>түвшин өндөр байгаа нь манай улсын эдийн засагт сөргөөр нөлөөлж байна. Манай улс&nbsp;Биокомбинат (Био-үйлдвэр) үйлдвэрт хонины цэцэг өвчний эсрэг вакциныг хурганы&nbsp;төмсөгний анхдагч эдэд өсгөвөрлөх замаар амьд вакцин, ямааны цэцэг өвчний эсрэг вакциныг&nbsp;ямаанд халдвар хийж ам, хамрын орчинд үүссэн шархны эдийг химийн бодисоор&nbsp;идэвхгүйжүүлэх замаар тус тус үйлдвэрлэж байна. Ялангуяа хонины цэцэг өвчний вакциныг&nbsp;зөвхөн мал төллөх хаврын цагт үйлдвэрлэх боломжтой байдаг нь өвлийн цагт гарсан өвчнийг&nbsp;хянах аргагүйд хүрч байна. Иймээс цаг хугацаанаас хамааралгүй вакцин үйлдвэрлэхэд&nbsp;дамжмал эсийн технологи хэрэглэх зайлшгүй шаардлагатай байна. Оросын VNIIZJ омог<br>ашигласан 2 төрлийн хонины цэцгийн амьд вакцин, Хятадын ямааны цэцгийн амьд вакцин&nbsp;(серийн дугаар 010030) шингэлж, Vero эсийн өсгөвөрт халдаасан. Стандарт ПГУ-аар үр дүнг&nbsp;шалгаж, ABI3130xl sequencer машинаар үүсгэгчийн нуклеотидын дарааллыг тодорхойлсон ба&nbsp;MEGA7 програмаар дарааллуудыг харьцуулж удам зүйн мод байгуулсан. Эсэд халдвар&nbsp;хийснээс 3 хоногийн дараа хонины цэцэг, 4 хоногийн дараа ямааны цэцэг CPE (cytopathic effect)&nbsp;буюу эс эмгэгшүүлэх нөлөө тус тус үзүүлсэн бөгөөд 6 хоногийн дараа хоёулаа бүрэн CPE&nbsp;үзүүлсэн байна. Эдгээр вирус агуулсан эсийн тэжээлт орчноос бид вирусын ДНХ ялгаж&nbsp;Биокомбинат-ын хонины цэцгийн Перего омгийг эерэг хяналт болгон ашиглаж ПГУ-ын&nbsp;шинжилгээг явуулсан. ПГУ-ын бүтээгдэхүүн бүгд адилхан, 289 хос суурийн урттай байсан.&nbsp;Хонь, ямааны цэцгийн вирусын ДНХ-ийн нуклеотидын дарааллыг харьцуулж үзэхэд хонины<br>цэцгийн вирусын бүтэн геномтой 92%, ямааны цэцгийн вирусын бүтэн геномтой 90% адилхан<br>байв. Бид эдгээр өвчний үүсгэгчийг Vero эсэд халдвар хийх нөхцлийг тогтворжуулсан нь<br>дамжмал эсийн өсгөвөрт суурилсан амьд вакцины түүхий эдийг ихээр бэлтгэх боломжтой<br>боллоо.</p> <p><strong>Түлхүүр үг:</strong> эсийн өсгөвөр, эсийн эмгэгшил, днх дараалал, амьд вакцин</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1191 Results of the study on measurements of heavy metals concentrations in organs and tissues of livestock grazing on pastures around mining industry in gobi zone 2020-01-20T13:23:53+00:00 Bayatogtokh B bolor_sahalt@yahoo.com Delgermoron D bolor_sahalt@yahoo.com Tsend-Ayush S bolor_sahalt@yahoo.com Lkhamjav G bolor_sahalt@yahoo.com Tserenchimed S bolor_sahalt@yahoo.com Bolormaa P bolor_sahalt@yahoo.com <p>Level of the heavy metals was measured in tissue and blood samples from 19 cattle, 20 horse, 38&nbsp;camel, 89 sheep and 102 goats in several mining areas such as Ulaanbadrakh soum (uranium mining)&nbsp;and Airag soum (spar mining) of Dornogovi province. In addition, level of the lead in the liver of&nbsp;sheep and goat samples from Zuunbayan soum of Dornogovi province was bit higher than same&nbsp;samples from other sampling areas. In the result, level of the copper was 814 ppm in the liver samples&nbsp;of sheep, 734 ppm in the liver samples of goat and they were and 2.5-4.0 fold higher than international&nbsp;permissible value. On the other hand, level of the cadmium was 352,789±122,64 mg/kg in kidney&nbsp;samples of horse, indicating that amount of these heavy metals were enough high to have toxicities&nbsp;in animals. Except for these results, level of heavy metals was not higher than international&nbsp;permissible value in plant and soil samples.</p> <p><strong>Говийн бүсийн уул уурхайн хайгуул олборлолтын бүс орчимд&nbsp;бэлчээрлэж буй малын эд, эрхтэн дэх хүнд металлын агууламжийг&nbsp;тодорхойлсон судалгааны дүнгээс</strong></p> <p><strong>Хураангуй: </strong>Дорноговь аймгийн Улаанбадрах, Зүүнбаян сумын нутаг дэвсгэрт ураны хайгуул,&nbsp;туршилтын олборлолт явуулж буй бүс нутаг, Айраг сумын жоншны уурхайн олборлолтын&nbsp;бүс нутаг орчим бэлчээрлэж буй 89 хонь, 102 ямаа, 19 үхэр, 38 тэмээ, 20 адууны эд эрхтэн&nbsp;болон цусанд хүнд металлын (хар тугалга, зэс, кадми) агууламжийг тодорхойлов. Хар тугалга&nbsp;нь тархи болон бөөрийг маш хүндээр гэмтээдэг, ясыг зөөлрүүлдэг, төдийгүй хордолт нь үхэлд&nbsp;хүргэх аюултай бодис билээ. Маш удаан хугацаагаар энэ бодист өртөгдсөн хүүхэд төдийгүй&nbsp;томчуудын мэдрэлийн системийг гэмтээдэг, бага багаар хуримтлагдсаар хордлого үүсгэх,&nbsp;хүний мэдрэлийн эрхтэнд муугаар нөлөөлөх талтай. Хар тугалга нь хүний биед нөлөөлөх&nbsp;байдлаараа хортой бодисын ангилалд ордоггүй. Хөнөөлт бодист тооцогдоно. Иймд мал&nbsp;амьтны эд эрхтэнд агуулагдаж буй хар тугалга болон зэсийн агууламжийг дахин нарийн<br>судлах шаардлагатай байна.</p> <p><strong>Түлхүүр үг:</strong>&nbsp;Хар тугалга, зэс, Индукцэн холбоост плазм масс спектрометр.</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1192 Histopathological study of genital organs in a naturally infected mare with dourine 2020-01-20T13:23:53+00:00 Mungun-Ochir B altaavet@yahoo.com Nyamdolgor U altaavet@yahoo.com Baatarjargal P altaavet@yahoo.com Soyolmaa G altaavet@yahoo.com Altanchimeg A altaavet@yahoo.com <p>The present study aimed to investigate pathological lesions occurred in both central and peripheral&nbsp;nervous systems in mare infected naturally with dourine. Nine years old mare, which was positive by&nbsp;PCR, examination of reproductive organ swabs and immune chromatographic testing and showed&nbsp;visible neurological signs of dourine was selected in this study. Objective of this study was to examine&nbsp;the patho-morphological changes in all genital organs of a naturally infected mare with T.&nbsp;equiperdum. Sections were stained with Hematoxylin- Eosin or other special staining solutions, and then observed under light microscopy. Histopathology results: Slight infiltration of inflammatory&nbsp;cell into peripheral nerve was observed. There was fragmented nuclei like microorganisms within the&nbsp;nerve fiber in the Utero-ovary ligament. Vagina: While inflammatory cell infiltration was seen in the&nbsp;vaginal mucosa, micro abscesses were also seen in the superficial of mucosa. There was<br>microorganism like exocytosis structure in the vaginal mucosa. There was perivascular and&nbsp;peripheral neural inflammatory cell infiltration in the vaginal deep layer. Inflammatory cell&nbsp;infiltration and myelin sheath degeneration were observed in the peripheral nerve of vulva and&nbsp;inflammatory cell infiltration, myelin sheath degeneration and microorganism or fragmented nuclei&nbsp;were observed in the peripheral nerve of vulva. Inflammatory cells infiltrated into the deep layer of&nbsp;vulva. Cross section of vagina nerve. CD20 positive cells (lymphocyte B) and CD3 positive cells&nbsp;(lymphocyte T) in nerve fibers</p> <p><strong>Нийлүүлгийн өвчтэй гүүний эмгэг морфологийн судалгаа</strong></p> <p><strong>Хураангуй: </strong>Бидний судалгаанд полимеразын гинжин урвал (ПГУ) болон иммунохромотографийн түргэн<br>тестээр (ИХТ) эерэг дүн үзүүлж, нийлүүлгийн өвчний мэдрэлийн илэрхий шинж тэмдэг&nbsp;үзүүлж буй 4 настай хээр гүүнд эмгэг анатомийн задлан шинжилгээ хийж, тархи, захын&nbsp;мэдрэлийн судлууд, дотор эрхтнүүд, арьс, тунгалгийн зангилаанууд болон үржлийн&nbsp;эрхтнүүдээс дээж авч, 10 хувийн буфержүүлсэн формалинд бэхжүүлэн, MNS 5451:2005&nbsp;стандартын дагуу дээжийг боловсруулж, парафинд цутган, зүсмэгийг гематоксилин-эозиноор будаж, микроскопын шинжилгээ хийв. Өвчилсөн гүүний нүүрний зүүн талын мэдрэл&nbsp;саажиж, зүүн чих унжсан, дээд уруулын булчин баруун тийш мурийсан, доод уруулын булчин&nbsp;бага зэрэг саажсан зэрэг шинж тэмдэг үзүүлсэн байлаа. Үлэмж бүтцийн шинжилгээний<br>дүнгээр гүүний зүүн талын дээд уруулын өргөгч булчин, доод уруулын буулгагч булчин&nbsp;хатанхайрсан, бусад эрхтнүүд болох элэг, уушги, зүрх, бөөр, дэлүү, үржлийн эрхтэнд эмгэг&nbsp;өөрчлөлт илэрсэнгүй. Бичил бүтцийн судалгааны дүнгээр бүхий л захын мэдрэлүүд, үржлийн&nbsp;зарим эрхтнүүдийн мэдрэлийг хамарсан мэдрэлийн ширхгийн эмгэгшил буюу нейропати&nbsp;илэрсэн болно. Энэхүү судалгааны дүн нь байгалийн нөхцөлд нийлүүлгийн өвчнөөр өвчилсөн&nbsp;гүүнд эмгэг гистологийн өөрчлөлтийг нарийвчлан судалсан анхны үр дүнгүүдийн нэг юм.</p> <p><strong>Түлхүүр үг: </strong>Гистологи, лимфоцит, иммуногистохими</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1193 Possibility of the total reflection x-ray fluorescence spectrometer for the determination of lead in biological samples 2020-01-20T13:23:52+00:00 Javzandolgor Ts ganboldvt@gmail.com Amartaivan Ts ganboldvt@gmail.com Buyantogtokh Ch ganboldvt@gmail.com Bilguun B ganboldvt@gmail.com Lkham B ganboldvt@gmail.com Ganbold Ya ganboldvt@gmail.com <p>Mongolia has been exposed to extreme draught and dry summer for its historical development due to geographical location, climatic condition, surface characteristics and being subject to vulnerable and dry region in terms of ecological system. Besides it, rapid increase in the minerals production has been causing heavy metal pollution in soil, water and plants. Soil pollution is main parameter of environmental pollution and air and water pollution directly depend on it. Main influencing factor of endemic diseases of livestock is chemical ingredient of soil, water and plant. Due to negligent use and disposal of lead containing sources including acid and alkali batteries with lead conductor, vehicle accumulators in last years, environment has been polluted greatly and it becomes the cause of animal poisoning. Heavy metals are dangerous because of their persistence and toxicity. Soil behaves as a sink of heavy metals by aerial deposition of particles emitted by human activities. The aims of this work were to identify the levels of lead in accumulator processing plant and city areas and animals. We have determined lead level in biological samples /livestock blood/ using total reflection X-ray fluorescence spectrometer and compared the results found by the Lead Care II.</p> <p><strong>Бүрэн ойлтын рентгенфлоуресценцийн спектрометр ашиглан биологийн&nbsp;дээжинд хартугалга тодорхойлох боломж</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong> Монгол орон газар зүйн байршил, уур амьсгалын нөхцөл, газар нутгийн гадаргын хэв шинж,<br>экологийн тогтолцооны хувьд нэн эмзэг, хуурай бүс нутагт хамрагддагийн улмаас түүхэн&nbsp;хөгжлийнхөө турш ган, зуданд нэрвэгдсээр ирсэн байна. Үүний зэрэгцээ манай оронд ашигт&nbsp;малтмалын олборлолт эрс нэмэгдсэнээр хөрс, ус, ургамал хүнд металлаар ихээр бохирдох&nbsp;боллоо. Хөрсний бохирдол нь байгаль, орчны төлөв байдлын гол үзүүлэлт бөгөөд агаар, усны бохирдол үүнээс шууд хамаарна [1]. Мал, амьтны нутгийн орогнол (эндемик) өвчинд гол нөлөөлөх зүйл бол хөрс, ус, ургамлын химийн найрлага юм. Хар тугалган дамжуулагч бүхий хүчлийн болон шүлтийн батарей, автомашины аккуммулятор зэрэг хар тугалга агуулсан эх үүсвэрүүдийг эмх замбараагүй хаясны улмаас байгаль орчин хар тугалгаар ихээр бохирдож мал, амьтны хордох шалтгаан болж байна. Хар тугалгыг мэдрэлийн хор гэж нэрлэдэг бөгөөд<br>өсөлт, тархины хөгжлийг саатуулах аюултай. Иймд бид бүрэн ойлтын рентген&nbsp;флуоресценцийн аргыг ашиглан биологийн дээжинд (малын цусанд) хар тугалганы хэмжээг&nbsp;тодорхойлон, үр дүнг LeadCare II багажийн хэмжилтийн дүнтэй харьцуулав. Бидний хийсэн&nbsp;хэмжилтийн дүнгээс харахад 2 багажийн тоон үзүүлэлт хамаарлын шугаманд ойролцоо гарч&nbsp;байна.</p> <p><strong>Түлхүүр үг</strong>: Хүнд метал, үхэр, цус, дээж</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1194 First detection of small ruminant lentivirus in Mongolia 2020-01-20T13:23:51+00:00 Davaasuren N tumee@muls.edu.mn Amartuvshin Ts tumee@muls.edu.mn Undarmaa S tumee@muls.edu.mn Nyamgarav B tumee@muls.edu.mn Tserennadmid L tumee@muls.edu.mn Umemura T tumee@muls.edu.mn ErdeneOchir Ts tumee@muls.edu.mn Nyamdavaa G tumee@muls.edu.mn Tungalag Ch tumee@muls.edu.mn Tumenjargal Sh tumee@muls.edu.mn <p>The small ruminant lentivirus (SRLV) is not identified in Mongolia despite the seroprevalence studies in last years. The reason for the virus identification might be the high diversity of viral strains in different geographical regions, healthy appearance of some infected animals, slow progression of the disease, low number of infected cells in peripheral blood, insensitivity of the diagnostics etc. We determined the seroprevalence of 12% for SRLV in central regions (Tov, Selenge, Bulgan) during 2016-2018. The lung of some seropositive sheep’s with clinical symptoms showed macroscopically and microscopically typical characteristics for SRLV infection, namely enlarged lung lobes with chronic inflammations. Two positive samples resulted out of fifty blood and eight lung samples in proviral gag specific polymerase chain reaction of the SRLV. The nucleotide sequence of the 536 bp PCR product evaluated as small ruminant lentivirus which is the first identified in Mongolia.</p> <p><strong>Бог малын лентивирус илрүүлсэн дүнгээс</strong></p> <p><strong>Хураангуй:&nbsp;</strong>Адууны халдварт цус багадах өвчин (АХЦБӨ), Бог малын лентивирус(БМЛВ) -ээр үүсгэгддэг халдварт өвчнүүд манай оронд өргөн тархалттай байгаа нь серологийн шинжилгээгээр тогтоогдсон байна. Гэвч вирусийг өнөөг хүртэл илрүүлэн тодорхойлоогүй байгаа нь вирусийн халдварыг үнэн зөв оношлох, эрт илрүүлэн тэмцэх арга хэмжээг зохион байгуулахад учир дутагдалтай байгаа юм. Бид Төвийн бүсийн (БМЛВ)-ийн халдварыг шинэчлэн тогтоохын зэрэгцээ (12%), өвчилсөн, уушиг хэржигнэсэн шуугиантай, нядалсан хонины уушигны эдийн дээжинд эмгэг бие бүтцийн шинжилгээгээр архаг үрэвсэлийн шинж тэмдэгийг оношлов. Мөн архаг үрэвсэлтэй хоёр уушигны эдийн дээжинд (БМЛВ)-ийн gag бүтцийн 536 хос суурь урттай хэсгийг ПГУ-аар илрүүлэн нуклеотидын дарааллыг секвенсингээр баталгаажуулав.</p> <p><strong>Түлхүүр үг:&nbsp;&nbsp;</strong>gag, полимеразын гинжин урвал, нуклеотидын дараалал, уушигны архаг<br>үрэвсэл</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1195 Study of leptospirosia in animal and livestock 2020-01-20T13:23:50+00:00 Enkhtsetseg N b.naran2001@yahoo.com Altankhuu B b.naran2001@yahoo.com Narangerel B b.naran2001@yahoo.com <p>Leptospirosis is a zoonotic bacterial disease that affects vulnerable populations such as rural subsistence farmers and urban slum dwellers. Leptospirosis is an infectious disease caused by pathogenic organisms belonging to the genus leptospira, that are transmitted directly or indirectly from animals to humans. In Mongolian human cases of leptospirosis has not been reported yet and this zoonotic disease not well study. We had use the kit in order to detect Pomona, Tarassovi, Hebdomadis, Icterohaemorrhagiae, Grippotyphosa, Sejroe and Canicola serotype by Enzyme-linked immunosorbent assay (ELISA) test. We analyzed 397 samples of bovine serum by indirect ELISA. The bovine serum samples were collected from Selenge province, and out of 101 samples 2 were positive. And, out of 171 bovine 1 serum was positive in Tov province. In contrast, no positive samples detected in 137 swine serum. Linnodee leptospira /ireland/- ELISA kit can detect a swine Bratislava serotype and cattle Hardjo serotype. To detect Hardjo serotype, 397 samples of cattle serum and 137 samples of swine serum were investigated. The 29 serum of cattle were positive, which has 7.3% infection rate, and, only one swine sera was positive out of 137, that has 0.73% infection rate. The 137 swine serum were tested by ELISA, which can detect Leptospira Bratislava serotype; and 12 out of that were positive. This indicates 8.7% of all sample are positive. Total of 397 bovine sera were examined by ELISA and specific antibody against Pomona, Tarassovi, Hebdomadis, Icterohaemorrhagiae, Grippotyphosa, Sejroe and Canicola serotype detected in 0,75 % (3 sera samples). Hardjo serotype detected in 7.3 % (29 sera) of bovine samples and 7.6 % (1 serum) of 13 swine sera samples and furthermore, bratislava serotype antibody detected in 8.7% (12 sera) of the pigs included in our study. Our study indicates that risk of human leptospirosis infection through animal derived food consumption, soil and water contamination is present due to prevalence of hardjo and bratislava serotype in cattle and pig farms. These results correlates with study conducted by Odontsetseg N. PhD in 2005 which stated that Hardjo serotype of Leptospira interrogans was detected in cattle herd in our country and these suggest that leptospirosis is prevalent in certain regions of our country.</p> <p><strong>Мал амьтны лептоспирозийн тандан судалгааны дүн</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong>&nbsp; Мал амьтны гаралтай хүнсний бүтээгдэхүүн ус, хөрсөөр дамжин хүнд халдварладаг зооноз өвчин болох Лептоспирозийн танадан судалгааг Булган, Орхон, Сэлэнгэ, Төв аймгууд болон Улаанбаатар хот орчмоос цуглуулсан үхрийн 721, гахайн 169, зарим мэрэгч амьтдын 108, усны 22 нийт 1020 сорьцыг ийлдэс судлал болон молекул биологи, нян судлалын аргаар шинжлэв. Судалгааны дүнд шинжилгээнд хамрагдсан нийт 397 үхрийн сорьцны 32 буюу 8.06%, 137 гахайн сорьцны 13 буюу 9.4%-д нь L. pomona, L. tarassovi, L. hebdomadis, L. icterohaemorrhagiae, L. grippotyphosa, L. sejroe, L. canicola, L. hardjo, L. bratislava хэвшлүүдийн эсрэг үүссэн өвөрмөц эсрэгбием тус тус илрэв. Лептоспирозийн байгалийн дамжуулагч болох мэрэгчийн 108-н сорьцонд Полимериазан Гинжин Урвал (ПГУ) тавихад 8 сорьц буюу 7.4%-д нь лептоспирозийн G1, G2 генийн өвөрмөц бүтээгдэхүүн илэрсэн болно. Ийлдэс судлал, ПГУ- аар эерэг гарсан сорьцуудад үүсгэгч илрүүлэх нян судлалын шинжилгээ хийсэн боловч үүсгэгч өсгөвөрлөгдсөнгүй. Манай орны Орхон, Сэлэнгийн сав газар, Архангай, Төв аймаг, Улаанбаатар хот орчмын үхэр, гахай, мэрэгчидийн сорьц лептоспирозоор эерэг дүн үзүүлсэн нь манай орны мал амьтан, мэрэгчидэд өвчний халдварлалт байгааг харуулж байна.</p> <p><strong>Түлхүүр үг:&nbsp;</strong>Leptospira, үүсгэгч, өвөрмөц эсрэгбием, ийлдсийн хэвшил, ген</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1196 Biological and molecular characterization of classical swine fever challenge virus from Mongolia 2020-01-20T13:23:49+00:00 Usukhgerel S rodbileg@gmail.com Munkhduuren Sh rodbileg@gmail.com Sodgerel D rodbileg@gmail.com Uudamsaikhan G rodbileg@gmail.com Buyannemekh T rodbileg@gmail.com Odbileg R rodbileg@gmail.com <p>Classical swine fever (CSF) or hog cholera is a highly contagious disease and it causes significant damage to pig farming. &nbsp;The Biocombinat is producing live vaccine for Classical swine fever in our country. We determining vaccine potency test by challenging method in pigs. Virulence “Hungaria” strain injected in piglets with optimal doses. The strain was highly pathogenic. That virulence strain sequencing of 5’UTR genomic region compared with GenBank registered Classical swine fever strains. It was 98-100% consistent with Eystrup, 39, cF114, Koslov and India strains.</p> <p><strong>Гахайн сонгомол мялзангийн шалгалтын омгийн генийн молекул&nbsp;биологийн судалгааны дүнгээс</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong>&nbsp; Гахайн сонгомол мялзан өвчин нь гахайн аж ахуйд ихээхэн хохирол учруулдаг халдварлалт өндөртэй гоц халдварт өвчин юм. Манай орны хувьд гахайн сонгомол мялзангаас сэргийлэх амьд вакциныг Биокомбинатад үйлдвэрлэдэг ба тухайн вакцины идэвхит чанарыг амь сорилын аргаар гахайнд омгийг халдаах замаар тодорхойлдог. Энэхүү вакцины шалгалтын “Унгар” омгийн хоруу чанарыг тодорхойлох зорилгоор торойд зохих тунгаар халдварлуулахад омгийн эмгэг төрүүлэх чанар өндөртэй байв. Вакциныг шалгах зорилгоор ашиглаж байгаа омгийн 5`UTR генийн нуклеотидын дараалалыг Генбанкны бүртгэлд байгаа гахайн мялзангийн омгуудтай харьцуулан судалж үзэхэд Eystrup, 39, cF114, Koslov, India зэрэг омгуудын дараалалтай адил төсөөтэй (98-100%) болох нь тогтоогдов.</p> <p><strong>Түлхүүр үг: </strong>амь сорил, полимеразын гинжин урвал, нуклеотидын дараалал</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1197 The impacts of animal welfare in quality of meat products of the sunite sheep 2020-01-20T13:23:49+00:00 Sergelen N dorjbat@muls.edu.mn Sodnomtseren Ch dorjbat@muls.edu.mn Dorjbat Yo dorjbat@muls.edu.mn <p>This study conducted the impacts of quality and safety on meat products of the Sunite sheep such as meat productions quality and yields, meat's physical and chemical characteristics, fat acids and amino acids, in conditions of animal welfare supplied and defferent nutritional status [9]. The main purpose of the research is to identify future measures to ensure that the human developments and foods health in the China, was there respect by humanitarian and ethical behavior and the basic conditions of animal welfare and to protect them from risks and dangers [7]. The Inner Mongolia should be promoting sustainable livestock farming, especially in developing ways to improve the efficiency of pastoral livestock, and ensuring the welfare of livestock to improve the quality and safety of livestock products. The methodology section summarizes the international methodology on how to assess animal welfare [2; 3]. The main results of this experiment are: 1) the growth of liveweight of the Sunite sheep increased as the age group was better, especially in the grazing group, 2) In connection studied between sheep feeding with the animal welfare and Sunite sheep meat productins value of n-3PUFA and n-6PUFA was higher than that depends of the sheep's age, 3) According to the slaughtering results, the yield of pure meat in animal welfare group was relatively higher than that of the insufficient group (P &lt;0.05), 4) As the result of muscle fatty acids content of pasture sheep was less than the sheep 's nutrition group. In conclusion, the difference between sheep fat and its stress response is positively correlated.</p> <p><strong>Сөнөд хонины махан ашиг шимийн чанарт&nbsp;тавлаг байдлын үзүүлэх нөлөө</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong>&nbsp;Энэхүү судалгаагаар малын тавлаг байдлыг хангасан болон тэжээллэг маллагааны ялгаатай нөхцөлд Сөнөд хонины махан ашиг шимийн гарц чанар, махны физик, химийн үзүүлэлт, тосны ба амин хүчлийн бүрдэл зэрэг махан бүтээгдэхүүний чанар, аюулгүй байдалд үзүүлэх нөлөөллийг судлах асуудлыг хөндсөн юм [9]. БНХАУ-д хүний хөгжил, хүнсний эрүүл, аюулгүй байдлыг хамгаалахын тулд мал амьтныг хүмүүнлэг энэрэнгүй ёс зүйд нийцүүлэн эсэн мэнд, эрүүл амьдрах, түүнийг элдэв аюул эрсдлээс хамгаалахад шаардагдах ая тухтай тавлаг байдлын үндсэн нөхцлийг хангах асуудлыг хүлээн зөвшөөрүүлэх цаашид хэрэгжүүлэх арга хэмжээг тодруулахад судалгааны үндсэн зорилго оршиж байв[7]. ӨМӨЗО-ны мал аж ахуйг тогтвортой хөгжүүлэх, ялангуяа уламжлалт бэлчээрийн мал аж ахуйн үр ашгийг дээшлүүлэх арга замыг боловсруулах, малын гаралтай бүтээгдэхүүний чанар, аюулгүй байдлыг сайжруулахад малын тавлаг байдлыг хангах асуудал чухлаар тавигдаж байна[2; 3]. Арга зүйн хэсэгт малын тавлаг байдлыг хангах асуудлыг хэрхэн судлах талаар олон улсын хэмжээнд мөрдөж буй аргачлалыг дэлгэрэнгүй оруулав. Энэхүү туршилтын гол үр дүн нь 1) Сөнөд хонины биеийн жингийн өсөлт нас ахих тусам тавлаг байдлыг хангасан бүлэгт илүү ялангуяа бэлчээрийн бүлэгт хамгийн сайн байв. 2) Хонины тэжээллэгийг тавлаг байдлыг хангах асуудалтай холбон судлахдаа Сөнөд хонины махан ашиг шимийг n-3PUFA ба n-6PUFA тэжээлийн шинж чанарыг агуулсан үзүүлэлттэй харьцуулахад хонины насны ялгаа нь илүү нөлөөтэй байв. 3) Мал нядалгааны үр дүнгээс харахад тавлаг байдлыг хангасан бүлгийн хонины махны гарц, хангаагүй бүлгийнхээс харьцангуй өндөр байв(Р&lt;0.05). 4) Булчингийн тосны хүчлийн шинжилгээний үр дүнгээс үзэхэд бэлчээрийн хонины махны тосны хүчлийн найрлага, байран тэжээлтэй хониныхоос илүү хөнгөн байв. Дүгнэж хэлэхэд, Сөнөд хонины махны өөх тос ба түүний стрессийн хариу үйлдлийн ялгаа нь эерэг хамааралтай болохыг баталгаажуулсан.</p> <p><strong>Түлхүүр үг: </strong>бэлчээр ба байран тэжээл, махны физик, химийн үзүүлэлт, тосны ба амин&nbsp;хүчлийн бүрдэл</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1198 Seed viability of some species of stipa l 2020-01-20T13:23:48+00:00 Lkhagvasuren D tumenjargal@muls.edu.mn Tumenjargal D tumenjargal@muls.edu.mn <p>In territory of Mongolia growing the 17 species of Stipa type. The more than 3000 samples of 190 species of 46 types of perennial plants stored &nbsp;stored in Forage perennial plant’s Genebank of Research Institute of Animal Husbandry, Mongolia, including more 100 samples of 7 species of Stipa. In recent time necessary to study the seed viability of Stipa species and increase, enrich and renew the seed resources in genebank. We studied the seed viability of needle grass (Stipa L) species, that are collected between 1994-2014from the territory of Mongolia. During the identification of lab germination the samples stored for 24 years did not germinated and 27.2% of samples stored for 20-22 years had only 0.4-8.0% of the germination. Whereas, the samples stored for 15-16 years are germinated in 24.0-96.0%, and samples stored for 4-9 years are 56.5-100.0%, and this results shown that the seed germination rate are depending from the stored years. During the field experiment the 11 samples of 3 species of Stipa were tested in irrigated areas and 13.6-72.7% of them were germinated, 50-100% of them survived to autumn and 83.3-100% of them survived for first winter. From our studies, the needle grass samples are quite good at surviving the winter-spring hardships and the vitality of the already-proven plant survival in the second year of life has increased.</p> <p><strong>Хялгана (stipa l.)-ын төрлийн зарим зүйл ургамлын&nbsp;үрийн амьдрах чадвар</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong>&nbsp; МААЭШХ-ийн Тэжээлийн олон наст ургамлын генофондод хадгалагдаж буй Хялгана (Stipa L) – ы төрлийн ургамлын үрийн амьдрах чадварыг судаллаа. Лабораторийн судалгааны явцад генофондод 24 жил хадгалагдсан дээжүүд огт соёолсонгүй, 20-22 жил хадгалагдсан дээжүүдийн 27.2% нь дөнгөж 0,4-8.0%-ийн соёололттой байлаа. Харин 15-16 жил хадгалагдсан дээжүүд 24.0-96.0%, 4-9 жил хадгалагдсан дээжүүд 56.5-100.0%-ийн соёололттой байгаагаас үзэхэд үрийн соёолох чадвар хадгалах хугацаанаас ихээхэн хамаарч (P≤0.001) байна. Хээрийн судалгаагаар Хялгана (Stipa L) – ы төрлийн 3 зүйлийн 11 дээжийг 2017 онд усалгаатай нөхцөлд тарьж туршихад 13.6-72.7%-ийн хээрийн соёололттой байсан бөгөөд амьдралын 2 дахь жилийн хавар 50-100% нь сэргэн ургаж, 83.3-100%-ийн амьдрах чадвартай байв. Бидний судалгаанаас Stipa -ийн төрлийн дээжүүд өвөл - хаврын хатуу ширүүн нөхцлийг даван туулж амьдралын эхний жилийн өвлийг давах чадвар нилээд сайн, амьдралын 2 дахь жилээс нэгэнт биежсэн ургамлын амьдрах чадвар нэмэгдэж байна.</p> <p><strong>Түлхүүр үг:&nbsp;</strong>Генофонд, хээрийн соёололт, өвөлжилт, амьдрах чадвар</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1199 Results of detection of yield, physical and chemical characteristics and freshness of the Mongolian mare milk 2020-01-20T13:23:47+00:00 Sandagdorj B nyam-osor@muls.edu.mn Baigalmaa Ts nyam-osor@muls.edu.mn Purevsuren D nyam-osor@muls.edu.mn Burenjargal S nyam-osor@muls.edu.mn Gombojav A nyam-osor@muls.edu.mn Urangoo Ts nyam-osor@muls.edu.mn Enkh-Oyun T nyam-osor@muls.edu.mn Nyam-Osor P nyam-osor@muls.edu.mn <p>To deepen understandings on changes in mare milk yield and composition along with lactation,&nbsp; physico-chemical characteristics and freshness of raw mare milk this study was conducted. The first&nbsp; trial on the change in mare milk yield and composition was conducted along with different lactation&nbsp; period using 7 adult mares. Milk yield was determined volumetrically after 2 hour foal separation.&nbsp; Hand milking with milk ejection by foal was applied. Milk yield reached at peak in August which&nbsp; corresponds to around 90th days of lactation. Lactose content reaches its max value at 90th day of&nbsp; lactation also and it remains as high as its peak until the milking season ends while the yield was&nbsp; decreased significantly (p≤0.05). Fat and protein contents were gradually decreased to the end of&nbsp; milking season. To conduct quality evaluation of raw mare milk it is vitally important to know&nbsp; physico-chemical characteristics. To clarify did this second trial in comparison with cow milk.&nbsp; Results were indicated that pH value is higher in mare milk and acidity and viscosity is lower in mare&nbsp; milk than those in cow milk. A hygienically obtained mare milk samples were used in this experiment.&nbsp; Acidity, pH and Total Bacterial Counts were monitored with the reference to raw horse milk standard&nbsp; of Mongolia. The results were indicated that hygienically obtained mare milk can be kept for 12 hours&nbsp; at room temp. In case of refrigerated condition it kept its acceptable freshness up 10 days of storage.&nbsp;</p> <p><strong>Монгол гүүний саамны гарц, найрлага, физик-химийн шинж чанар,&nbsp;шинэлэг байдлыг тодорхойлсон дүн</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong>&nbsp;Монгол гүүний саалийн хугацаанд (6-10-р саруудад) саамны гарц, найрлага түүний физик-химийн үзүүлэлт, хадгалалтын нөхцөл саамны шинэлэг байдалд хэрхэн нөлөөлөхийгтодорхойлох зорилгоор энэхүү судалгааны ажлыг хийж гүйцэтгэлээ. Судалгаанд 7-12 насны 7 гүүг ашиглав. Саамны гарц лактацийн 90 дэх хоногт хамгийн өндөр,120 болон 150 дах хоногуудад гарцын хэмжээ буурсан хэдий ч лактозын агууламж тогтворжиж байв. Физик-химийн зарим үзүүлэлтийг тодруулахын тулд үнээний сүүтэй харьцуулахад гүүний саам нь исгэлэн, рН, өнгө, урсанги чанар зэрэг үзүүлэлтүүдээр ялгаатай байв. Саамыг хадгалалтын хоёр өөр нөхцөл, хэмд хадгалж туршихад тасалгааны нөхцөлд 12 цаг хүртэл, хөргүүрийн нөхцөлд 10 хоног хүртэл шинэлэг байдал нь хадгалагдаж чадаж байлаа.</p> <p><strong>Түлхүүр үг</strong>: Хадгалалт, саамны өнгө, саамны уураг, саамны лактоз</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1200 Study on realtionship between seed germination and antioxidant enzyme activity 2020-01-20T13:23:46+00:00 Bayarmaa J purev_21@yahoo.com Purev D purev_21@yahoo.com <p>Success in plant cultivation is related to seed production and germination. Seed germination and seedlings are well-regulated process which involves high metabolic activity and production of reactive oxygen species (ROS) in cell. However, plant POS defense network, composed of antioxidant enzymes and antioxidants are responsible for maintaining ROS levels under control. In plant cells, antioxidant enzymes as superoxide dismutase (SOD), peroxidase (POD), catalase (CAT) and others protect cells from oxidative damage during germination and growth.&nbsp; Thus, in this work we studied the content of soluble protein and the activity of enzymes as catalase, peroxidase, polythenol oxidase (PPO) and superoxide dismutase in two cultivars of wheat, barley and oat seeds differing in germination and year of harvesting. &nbsp;The results showed that the activities of antioxidant enzymes and seed germination are directly dependent and this relation clearly seen for catalase and peroxidase activity.</p> <p><strong>Үрийн соёолох чадвар ба исэлдэн-ангижрах ферментийн&nbsp;идэвх хоорондын хамаарлыг судалсан дүн</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong>&nbsp; Тариалсан он болон соёололтоороо ялгаатай улаан буудай, арвай, овъёосны үрийн дээжинд уусдаг уураг, исэлдэн-ангижрах ферментүүд болох каталаза, пероксидаза, полифенолоксидаза (ПФО), супероксиддисмутаз(СОД)-ын идэвхийг тодорхойлов. Судалгаагаар ферментийн идэвх соёололтын хэмжээтэй шууд хамааралтайбуюукаталаза, пероксидаза фермент нь үрийн соёололттой ПФО, СОД ферменттэй харьцуулахад илүү хамааралтай байж болох үр дүнг үзүүлэв.</p> <p><strong>Түлхүүр үг</strong>: Буудай, арвай, овъёос, сорт</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1201 Fertilizer effects on some biochemical characteristics of Helianthus tuberosus l 2020-01-20T13:23:45+00:00 Bayarmaa D star06@yahoo.com Khureltogoo Kh star06@yahoo.com Odgerel B star06@yahoo.com <p>In this research, we purposed to study some biochemical characteristics and effects of fertilizers on the accumulation of inulin polysaccharides in the tubers of Helianthus tuberosus L. For this purpose, three types fertilizers of organic, organic-mineral complex and mineral mixed pellets were used, and the inulin polysaccharide content was determined optical density using spectrophotometer in 285 nm light range. The content of the inulin polysaccharide was the highest in control sample to 31.0% and the lowest in mineral mixed pellets fertilizer to 9.9%. From this point of view, mineral mixtures fertilizer negatively affect the accumulation of inulin is polysaccharide. Protein analysis results shows that two variants with mineral-containing fertilizers give more protein content to control samples, particularly, leaf proteins are 5.08% and 4.21% and the tuber protein is 2.79% and 2.37%. It is proved that mineral fertilizers have a positive effect on protein synthesis.</p> <p><strong>Булцуут цэцгийн (<em>helianthus tuberosus l</em>) биохимийн зарим&nbsp;үзүүлэлтэд бордооны нөлөө</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong>&nbsp;Бид энэ удаа Булцуут цэцгийн биохимийн зарим үзүүлэлт болон булцуун дахь инулины полисахаридын хуримтлалд бордооны үзүүлэх нөлөөг судлах зорилго тавилаа. Үүний тулд 3 төрлийн буюу органик, органик-эрдэс нийлмэл, эрдэсхолимог үрлэн бордоонуудаар булцуут цэцгийг бордож ургуулан инулины полисахаридын агууламжийг 285 нм гэрлийн мужид оптик нягтыг нь спектрофотометр ашиглан тодорхойлсон. Инулины полисахаридын агууламж нь хяналтын хувилбар дээр хамгийн өндөр буюу 31.0%, харин эрдэс бордоо хэрэглэсэн хувилбар дээр хамгийн бага буюу 9.9% байв. Эндээс дүгнэхэд эрдэс холимог үрлэн бордоо нь инулины полисахаридын хуримтлалд сөргөөр нөлөөлж байгааг харуулж байна. Харин булцуу болон навчиндуургийн агууламж тодорхойлсон дүнгээс харахад хяналттай харьцуулахад органик-эрдэс нийлмэл бордоогоор бордсон хувилбарт навчны уураг 5.08%, булцууны уураг нь 2.79%, эрдэс холимог үрлэн бордоотойд 4.21%, 2.37%-иар тус тус илүү байна. Энэ нь эрдэс бордоо уургийн нийлэгжилтэнд эерэг нөлөөтэй болохыг харуулж байна.</p> <p><strong>Түлхүүр үг</strong>: Инулин, уураг, эслэг, шим тэжээлийн элемент</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1202 Effect of climate factors on survival and growth of planted trees in scots pine (pinus sylvestris l.) plantations 2020-01-20T13:23:45+00:00 Batsaikhan G tsogtbaatar_jamsran@yahoo.com Battulga P tsogtbaatar_jamsran@yahoo.com Baterdene J tsogtbaatar_jamsran@yahoo.com Gerelbaatar S tsogtbaatar_jamsran@yahoo.com Tsogtbaatar J tsogtbaatar_jamsran@yahoo.com <p>This study was conducted in planted forests located in the Tujyin Nars National Park territory of Selenge province, Mongolia. We aimed at studying the effect of climate factors on seedling survival and tree growth at the Scots pine plantations. A total of five 50 x 20 m (0.1 ha) sized square sample plots were established at the plantations, planted between 2003 and 2007. All field measurements and data collection were carried out annually in September and October between 2003 and 2017. Annual field measurements of seedlings included: tree health status, diameter at stem basis, total height and annual height increments. We used climate data taken from the closest meteorological station (8-15 km to the north-west), “Sukhbaatar” located in Sukhbaatar Soum of Selenge province. To calculate the statistical analysis of the survival rate and seedling growth, we used the one-way analysis of variance (ANOVA) method to determine statistically significant differences in means among variables between the sites. An F-test and Pearson's correlation coefficient were used to assess the relationships between climate variables and survival and tree growth. Our findings showed a significant difference (F=28.4, p&lt;0.001) between seedling survival among plantations planted in different years of plantation establishment. The study revealed that there is a strong negative correlation (r=-0.76) between seedling survival and number of critical dry days, and contrary, strong positive correlation (r =0.71) with the precipitation for May. The increment of planted trees was more sensitive to air temperature (r = 0.47), annual rainfall (r = 0.72), air relative humidity and number of dry days during the first three years than in subsequent years.</p> <p><strong>Таримал өсвөр нарсан (pinus sylvestris l.) ойн амьдралт,&nbsp;өсөлтөнд уур амьсгалын үзүүлэх нөлөө</strong></p> <p><strong>Хураангуй&nbsp; </strong>Тус судалгааг Сэлэнгэ аймгийн Алтанбулаг, Шаамар сумын нутагт ойжуулалтаар тарьж&nbsp; ургуулсан таримал нарсан ойд гүйцэтгэв. Судалгааны ажлын зорилго нь таримал ойн моддын&nbsp; амьдралт, өсөлтөнд уур амьсгалын үзүүлэх нөлөөг судлахад оршино. Судалгаанд 2003-2007&nbsp; онуудад ойжуулсан таримал ойн мониторинг судалгааг 2003 -2017 онуудад жил бүр&nbsp; тасралтгүй гүйцэтгэлээ. Ойжуулсан талбай бүрд 50 х 20 м (1000 м2) хэмжээтэй дээж&nbsp; талбайг байгуулан, түүнд таримал модны эрүүл байдал, ишний өндөр, диаметрийн өсөлт&nbsp; болон титмийн өндрийг хэмжив. Ишний шинжилгээний дээжид модны өндрийн болон&nbsp; диаметрийн өсөлтийн хэмжилтийг хийсэн ба уур амьсгалын үзүүлэлтэд судалгааны талбайд&nbsp; хамгийн ойр (10 км) орших Сэлэнгэ аймгийн цаг уурын ажиглалтын “Сүхбаатар” станцын&nbsp; 2003-2017 оны хугацаанд дахь цаг уурын мэдээг ашиглав. Хэмжилтийн статистик&nbsp; үзүүлэлтүүдийг боловсруулахад нэг хүчин зүйлт вариансийн шинжилгээ (ANOVA), модны&nbsp; өндөр, диаметрийн өсөлтийн явц болон уур амьсгалын үзүүлэлтүүд хоорондын хамаарлыг&nbsp; Персоны корреляцын коэффициеитээр илэрхийлэв. Судалгааны үр дүнгээс үзвэл, ялгаатай цаг&nbsp; хугацаанд ойжуулсан талбайн моддын амьдралт статистикийн хувьд ялгаатай (F=28.4,&nbsp; p&lt;0.001), ялангуяа 5-р сарын хэт хуурайшилттай өдрийн үргэлжлэх хугацаа (r=-0.76),&nbsp; ургамал ургалтын хугацааны агаарын температур, хур тунадасны нийлбэр (5-р сар r =0.71,&nbsp; 6- сар r=0.41, 7- сар r= 0.46) - тэй хүчтэй, эерэг хамааралтай байна. Ойжуулалтанд&nbsp; шилжүүлсний дараах тарьцын хоёр болон гурав дахь жилийн нийлбэр өндрийн өсөлт, жилийн&nbsp; дундаж агаарын температур (r = 0.47), диаметрийн өсөлт нь жилийн нийлбэр хур&nbsp; тунадастай (r = 0.72) эерэг, хүчтэй хамааралтай байна.&nbsp;</p> <p><strong>Түлхүүр үг: </strong>Ойжуулалт,өндөр, диаметр, цаг уур, хамаарал&nbsp;</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1203 The study on inheritance pattern, phenotype and nutritional analysis of atgrf2 transgenic rapeseed (brassica napus. L) 2020-01-20T13:23:44+00:00 Uranjargal B enkhchimeg.v@muls.edu.mn Enkhchimeg V enkhchimeg.v@muls.edu.mn <p>The rapeseed (Brassica napus L.) is the third most important economic plant in the world, from rapeseeds to oils and biodiesel. The results of previous studies have determined that possibilities to increase seed yield via increasing the size of the green leaf and the photosynthetic intensity. Therefore, the aims of this study to determine an inheritance pattern of transgene to T<sub>1</sub> progeny, to compare phenotype of wild type and transgenic plants and to detect and compare some nutritional values of wild type and transgenic. Rapeseed seed surface was washed with 10% sodium hypochlorite for 10 min and rinse with sterile distilled water 3 times. T<sub>1</sub> genetic inheritages were 3:1 to Mendelian ratio means 1 copy number of transgene was integrated into rapeseed genome. The height of AtGRF2 transgenic plants 25% higher than that if wild type plants, long shaft was 37.5%, leaf length was 31.6%, leaf width was 28.1%, and leaf area was increased by 34.8% than wild type plants. The total protein content of the transgenic plants 0.5% higher than that of the whole wild type plant, the total amount of the dietary fiber was the same, and the calcium content was 1.7% lower. About calcium, total ash, organic matter and total fat contents were very little difference. From the results, we concluded that the nutritional value of transgenic and wild type rapeseed plants was not shown significant differences.</p> <p><strong>Atgrf2 ген шилжүүлэн суулгасан рапс (brassica napus l.) -ын удамшил,&nbsp;фенотип, шимт чанарын зарим үзүүлэлтийн судалгаа</strong></p> <p><strong>Хураангуй&nbsp; </strong>Рапс (<em>Brassica napus L.</em>) нь дэлхийд 3-рт ордог эдийн засгийн чухал ач холбогдолтой таримал&nbsp; ургамал бөгөөд рапсаас хүнсний тос, биодизел гарган авдаг. Рапсын тосыг үрээс нь ялган&nbsp; авдаг ба ургамлын ногоон навчны хэмжээ, фотосинтезийн эрчмийг нэмэгдүүлснээр үрийн&nbsp; гарц, хэмжээг нэмэгдүүлсэн судалгааны дүнгүүд байдаг. Иймээс энэхүү судалгаагаар&nbsp; ургамлын өсөлтийг идэвхжүүлэгч AtGRF2 (Arabidopsis thaliana growth-regulating factor2) ген&nbsp; шилжүүлэн суулгасан рапс (<em>Brassica napus L.</em>) -ны удамшил, фенотип, шимт чанарын зарим&nbsp; үзүүлэлтийг тодорхойлох зорилго тавилаа. Рапсын үрийн гадаргууг 10%-ийн гипохлорид&nbsp; натрийн уусмалаар 10 мин угааж, ариутгасан нэрмэл усаар 3 удаа зайлж ариутгав.&nbsp; Антибиотикт тэсвэрлэх тохиромжтой хувилбар 30 мкл гигромицинт тэжээлт орчинд Т1&nbsp; удмын үрийг ургуулж антибиотикт тэсвэрлэх чанараар AtGRF2 генийн удамшлын тооцоолон&nbsp; үзэхэд Т1-д генийн удамшил Менделийн хуулийн дагуу 3:1 байв. AtGRF2 ген шилжин орсон&nbsp; трансген рапсын ургамлын навчны хэмжээг эх ургамалтай харьцуулан үзэхэд трансген&nbsp; ургамлын өндөр хяналтаас 25%-иар, зайдмалын урт 37,5%-иар, зайдмалын тоо 18,8% навчны&nbsp; урт 31,6%-иар, навчны өргөн 28,1%-иар, навчны талбай 34,8%-иар томорсон байна.Трансген&nbsp; рапсанд агуулагдах фосфор, азотгүй хандлаг бодис (АХБ), нийт үнс, органик бодис, нийт&nbsp; тослогийн хэмжээ нь эх ургамлынхаас маш бага зөрөөтэй харин нийт уураг эх ургамлаасаа&nbsp; маш бага буюу 0,5%-иар их, нийт эслэгийн хэмжээ ижил, харин кальцийн хэмжээ 1,7%-иар&nbsp; бага байгаа нь трансген рапс шимт чанарын хувьд эх ургамалтай маш төстэй болохыг&nbsp; харуулж байна.</p> <p><strong>Түлхүүр үг: </strong>Гигромицин тэсвэр, gus ген&nbsp;</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1204 Weed study of mulched field in soil conservation technology 2020-01-20T13:23:43+00:00 Saikhantsetseg S saikhantsetseg@gmail.com Baatartsol B saikhantsetseg@gmail.com Nambar L jnambar@yahoo.com <p>Global climate change has been increasing year by year, and this change has become more intense&nbsp; in our country. According to a study published by the Institute of Meteorology, Hydrology and&nbsp; Environmental Research, the temperature has risen by 1.56 degrees over the last 60 years, with the change expected to rise by 1.99 degrees by 2020 and by 3.13 degrees by 2050. Mongolia has an extreme continental climate, and its’ plant cover is loose, soil humus layer is thinner, has mainly light mechanically compounded soil, low precipitation in winter, dryness in spring. On the other hand,&nbsp; using a short rotation of grain fallow has created agro-ecological conditions such as vulnerable and a poorly-recovered environment. Under this situation, crop technologies need to be adapted to mitigate these negative consequences of the climate. Creating a large amount of plant covering will protect the soil from direct sunlight and its consequences. The final result of our research work is focused on identifying the changes of soil moisture regime of the covered area furthermore, the positive and negative impacts on the soil, decrease of weeds.&nbsp; As a result of covering the soil surface with straw, temperature reduced by 2 degrees during the planting season, weeds grew 3.4 times less, the moisture of soil increased by 5.5 mm and plantlet of wheat seeds increased by 6.2 percent respectively. As an average of study years weed quantity at mulched variants was less by 14 pc/m2 and less weight 7.1 g/m2 than mulch less variants, this was increased weight of the main crop by 36.6 g/m2 and yield by 1.8 t/ha, respectively.</p> <p><strong>Хөрс хамгаалах хучлагатай тариалангийн технологийн хог&nbsp;ургамлын судалгааны дүн</strong></p> <p><strong>Хураангуй:&nbsp;&nbsp;</strong>Дэлхийн хэмжээнд уур амьсгалын өөрчлөлт эрчимжиж, жилээс жилд дулаарал нэмэгдэж,&nbsp; энэхүү өөрчлөлт нь манай орны нөхцөлд бага хугацаанд илүү хүчтэй мэдрэгдэх боллоо. Ус цаг&nbsp; уур, орчны судалгаа, мэдээллийн хүрээлэнгээс гаргасан судалгаагаар сүүлийн 60 жилийн&nbsp; хугацаанд агаарын температур 1.56 хэмээр нэмэгдсэн, энэхүү өөрчлөлт цаашид үргэлжлэх&nbsp; ба 2020 он гэхэд 1.99 хэм, 2050 онд 3.13 хэмээр нэмэгдэх төлөвтэй байгааг судлаачид&nbsp; тогтоосон байна. Дулаарал нэмэгдэхийн хэрээр хөрсний чийгийн ууршилт нэмэгдэж,&nbsp; бэлчээрийн болон таримал ургамлын чийг хангамж дутагдах, хур тунадасны хүртээмж&nbsp; буурах нь зайлшгүй болно. Хур тунадас багатай, чийг хангалтгүй үед тариалангийн&nbsp; технологи нь уур амьсгалын энэхүү сөрөг үр дагаварт дасан зохицсон, нөлөөллийг нь&nbsp; бууруулахад чиглэх шаардлагатай бөгөөд бидний судалгааны үр дүн нь тариалангийн талбайд&nbsp; ургамлын нөмрөг үүсгэснээр хөрсийг халалт цонолтоос хамгаалах, хучлага бүхий талбайн&nbsp; хөрсний чийг дулааны горимын өөрчлөлт, сүрлэн хучлага хог ургамалд хэрхэн нөлөөлж буйг&nbsp; илрүүлэв. Тариалангийн талбайн хөрсний гадаргууд 3 т сүрлэн хучлага үүсгэснээр хавар&nbsp; тарилтын үед хөрсний үр суух гүний дулааныг 2 хэмээр бууруулж, хөрсний өнгөн 0-50 см гүний&nbsp; чийгийг 5.5 мм-ээр нэмэгдүүлснээр буудайн үрийн соёололтыг 6.2 %-иар нэмэгдүүлж, хог&nbsp; ургамал 3.4 дахин бага ургажээ. Хучлагатай талбайн цэцэглэлтийн үеийн хог ургамал 14&nbsp; ш/м2-ээр, хог ургамлын жин 7.1 г/м2 -аар хучлагагүй хувилбараас бага байхад үндсэн&nbsp; таримлын жин нь 36.6 г/м2-аар их байгаа нь 1.8 ц/га-аар ургацыг нэмэгдүүлэв.</p> <p><strong>Түлхүүр үг: </strong>Сүрлэн хучлага,чийг, дулаан, ургац&nbsp;</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1205 Larch regeneration (larix sibirica.ldb) from zygote embryos in in vitro and proliferation rate under growth hormone influence 2020-01-20T13:23:42+00:00 Tserendejid L enkhchimeg.v@muls.edu.mn Enkhchimeg V enkhchimeg.v@muls.edu.mn <p>Larix sibirica Ledeb is a frost-hardy tree species (50-70 cm tall) which belong to genus of Larix, and family of Pinaceae Lindl. Our objective was to generate plantlets from zygote embryos of larch tree (Larix sibirica Ledeb) in in vitro condition. Convenient in vitro culture for Larix sibirica.Ldb for shoot formation was MSGm with 2 mg/L BAP, 1 mg/L 2.4-D g/L activated carbon. Root was formatted on MSGm with 1 mg/L BAP, 2 mg/L 2.4-D g/L activated carbon.</p> <p><strong>Сибирь шинэс (larix sibirica ledeb)-ний бичил ургамлыг гаргах,&nbsp;бойжуулахад өсөлт in vitro орчинд идэвхжүүлэгчийн нөлөө</strong></p> <p><strong>Хураангуй </strong>Нарсны овгийн (Pinaceae Lindl), шинэс (Larix)-ний төрөлд багтах Сибирь шинэс (Larix sibirica&nbsp; Ldb) нь 24-26 м дундаж өндөртэй 40 м хүртэл өндөр ургадаг модлог ургамал юм. Энэхүү&nbsp; судалгааны ажлаар Сибирь шинэс (Larix sibirica.Ldb)-ний үр хөврөлөөс in vitro орчинд бичил&nbsp; ургамлыг гаргаж, бойжуулахад өсөлт идэвхжүүлэгчийн нөлөөг тогтоосон. Сибирь шинэсний&nbsp; үр хөврөлөөс нахиа үүсгэхэд 2 мг/л ВАР, 1 мг/л 2.4-D, 7 г/л идэвхжүүлсэн нүүрс агуулсан MSGm&nbsp; тэжээлт орчинд 4 мм хэмжээтэй хөврөлийг өсгөвөрлөх нь хамгийн тохиромжтой. 2.4-D (2&nbsp; мг/л) болон BAP(1 мг/л ) хослуулсан MSGm тэжээлт орчинд үндэс үүссэн. Сибирь шинэсний&nbsp; бичил ургамлыг өсөлт идэвхжүүлэгчээр үйлчлэхэд үндэсний урт, хэлбэр сайжирч байгаа учир&nbsp; шинэсний бичил ургамлыг өсөлт идэвхжүүлэгчийг ашиглах шаардлагатай.</p> <p><strong>Түлхүүр үг: </strong>Үр хөврөл, MSGm тэжээлт орчин, AI үндсэн тэжээлт орчин&nbsp;</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1206 The predating activity and prey impact on life cycle and development of predatory mite (amblysieus swirskii) 2020-01-20T13:23:42+00:00 Nomindalai D undarmaa@muls.edu.mn Undarmaa D undarmaa@muls.edu.mn <p>Amblyseius swirskii is commonly used to control whitefly and thrips, twospotted spider mite(T.urticae) in greenhouse vegetables and some ornamental crops. This study in each of three different types(two spotted spider mite feeding , pollen feeding, thrips feeding) of feeding pray, 1 females were observed to die at relative humidity 35-60% and at temperatures of 25-300С, laboratory light:dark(16:8) and characteristics of the pray were studied in the development of fertility. We studied mite’s nutritional features, and hunting activities. Amblysieus swirskii’s egg development good establish 2.18±0.17 days in environment which is pollen feeding, 2.48±0.04 days in thrips feeding environment, 2.014±0.098 in two spotted spider mite feeding environment, Growth is until Larvae turned to Nymph there is a hole day in three environments, until Nymph turned to adult tick there are 3.13±0.23 days in pollen feeding environment, 3.25±0.29 days in thrips feeding environment, 2.014±0.098 two spotted spider mite prey environment. A Generation 6.3±0.3 day’s pollen feeding environment, 6.72±0.25 days in thrips feeding environment, 6.55±0.32 days in two spotted spider mite prey environment. Therefore conclusion is feeding environment doesn’t influence their life cycle. Research shows that adult antelope feeds with 15.2 two spotted spider mite, 5.1 thrips daily, decreasing it`s population. Having observed the females egg development in three different types of feeding environment it showed highest result, 14 days, at a temperature of 29.7 1.47C and 30 3.33% moisture environment. In contrast it showed its lowest result, 6 days, in dusty feeding environment whereas in environment with thrips it lay it`s eggs in 12 days for an average. Observing Amblysieus swirskii’s laying egg and lifespan, found out that they able to lay 13±2.6 eggs in two spotted spider mite provision environment, 13.6±2.08 days survive. In thrips feeding environment laying 6.3±0.5 eggs and survive 12.3±2.08 days, in pollen feeding environment laying 4±1 eggs, 7.6±0.5 days surviving.</p> <p><strong>Ангуучин амблисейус (аmblysieus swirskii) хачгийн идэш тэжээлийн&nbsp;онцлог, үржил хөгжил, ангуучлах идэвхийг судалсан дүн</strong></p> <p><strong>Хураангуй:&nbsp;</strong>Ангуучин хачиг амблисейус (Аmblysieus swirskii)ийн үржил хөгжлийг лабораторийн гэрэл:&nbsp; харанхуй (16:8), 25-300С дулаантай, 35-60% чийгшилтэй орчинд ургамлын тоос, шүлхий&nbsp; хачиг, трипс гэсэн гурван идэш тэжээлийн хувилбартайгаар үржил хөгжил, ангуучлах&nbsp; идэвхийг судлав.Ангуучин хачиг амблисейус (Аmblysieus swirskii)-ийн өндөгний хөгжил&nbsp; ургамлын тоос идэштэй орчинд 2.18±0.17 хоног, трипс идэштэй орчинд 2.48±0.04 хоног,&nbsp; шүлхий хачиг идэштэй орчинд 2.014±0.098 хоног авгалдайнаас нимф болох шатанд гурван&nbsp; орчинд бүгд 1 хоног, нимфээс бие гүйцсэн ангуучин хачиг болох шатанд тоос идэштэй орчинд&nbsp; 3.13±0.23 хоног, трипс идэштэй орчинд 3.25±0.29 хоног, энгийн шүлхий хачиг идэштэй орчинд&nbsp; 2.014±0.098 хоног тус тус бойжсон бол 1 үе удам нь тоосоор хооллосон орчинд 6.3±0.3 хоног,&nbsp; трипсээр хооллосон орчинд 6.72±0.25 хоног, энгийн шүлхий хачгаар хооллосон орчинд&nbsp; 6.55±0.32 хоног тус тус үргэлжлэв. Ангуучин бие гүйцсэн амблисейус (Аmblysieus swirskii)&nbsp; хачгийн ангуучлах идэвхийг судлахад өдөрт 15.2 шүлхий хачиг, 5.1 трипс дунджаар идэж&nbsp; тоо, толгойг бууруулж байна. Эмэгчин хачгийн төлөрхөг чанарыг дээр дурьдсан гурван идэш&nbsp; тэжээлийн орчинд судлахад шүлхий хачиг идэш тэжээлийн орчинд хамгийн олон хоног&nbsp; өндөглөсөн буюу дунджаар 14 хоног, хамгийн цөөн хоног өндөглөсөн буюу тоостой идэш&nbsp; тэжээлийн орчинд дунджаар 6 хоног өндөглөсөн бол трипстэй идэш тэжээлийн орчинд&nbsp; дунджаар 12 хоногийн турш өндөглөлт үргэжилж байна. Ангуучин хачгийн өндөглөлт ба&nbsp; амьдрах хугацааг тогтооход энгийн шүлхий хачиг идэш тэжээлийн орчинд 13±2.6 өндөг&nbsp; төрүүлж, 13.6±2.08 хоног амьдарч, трипс идэш тэжээлийн орчинд 6.3±0.5 өндөг гаргаж&nbsp; 12.3±2.08 хоног амьдаржилж басан бол тоостой идэш тэжээлийн орчинд 4±1 өндөг гаргаж&nbsp; 7.6±0.5 хоног тус тус амьдарч байгааг тогтоов.</p> <p><strong>Түлхүүр үг: </strong>Биологийн хамгаалал, ангуучлах идэвх, идэш тэжээлийн онцлог</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1207 Effect of biological control against generalist pests (insect and mite) on egg plant (solanum melongеna) field 2020-01-20T13:23:41+00:00 Altantsesteg Z undarmaa@muls.edu.mn Oyungerel J undarmaa@muls.edu.mn Undarmaa D undarmaa@muls.edu.mn <p>We conducted this study on the “Black Beauty” variety from Russia, which was planted in a 120 sqrm greenhouse in the Agropark Center of the Mongolian University of Life Sciences in 2017. During vegetation period of egg plant were occurred the polyphagous insect pests such as two spotted spider mite (Tetranychus urticae), тrips (Thripidaes.sp), peach aphid (Myzodes persicae) and caused a injury at 1-2 rate.&nbsp; For controlling these arthropod pests, we have used 4 different&nbsp; treatments as А-(predatory mites- Phytoseilus persimilis, Amblyseius swirskii) ), B- (Neem oil), C- (Predators+Nеем oil), D-BEB (LC) 2% as comparing to control plot. In calculating the effectiveness of treatments, А-(predatory mites- Phytoseilus persimilis, Amblyseius swirskii) -79.1%, B- (Neem oil)-73.7%, C- (Predators+Nеем oil)-85.5%, D-BEB (LC) 2% -83.1% as comparing to control plot were killed respectively. We have tested 4 different treatment including the predacious mite (Phytoseiulus persimilis) to control&nbsp; a two spotted spider mite (TSSM)-Tetranychus urticae) and A.swirskii against trips on the eggplant field . The treatments have been included A (predatory mite alone at 1:5 ratio), B (P+N (predatory mite at 1:5 ratio+Neem oil), C-neem oil alone), LC+BEB 2% and control plots with 4 replications. We have assessed the efficacy of each control treatment, and the B ( predatory mite+neem oil) treatment has reduced TSSM densities at most. These treatments for controlling the pests was &nbsp;increased the eggplant yield 3.8-36.4% per sqm&nbsp; area comparing to control plots. There was observed a differences between yield of&nbsp; control and treatment plots and observed as A plots&nbsp; (t=2.19, d.f.=174, p≥0,29), B plots&nbsp; (t=0.88, d.f.=174, p≥0,37),C&nbsp; plots&nbsp; (t=8.8, d.f.=174, p≥3.78) as shown on the result of T-test analysis of SPSS<strong>.&nbsp; </strong></p> <p><strong>&nbsp;Цэсийн (solanum melongеna) талбайд тархсан үе хөлтөн хөнөөлт организм&nbsp;(шавж, хачиг), тэдгээртэй тэмцэх биологийн аргын үр нөлөөг судалсан дүн</strong></p> <p><strong>Хураангуй:&nbsp;</strong>Бид энэхүү судалгааны ажлыг 2017 онд ХААИС-ийн Агропарк Сургалт, судалгааны төв дэх&nbsp; 120 мкв нийлэг хальсан хүлэмжинд тариалсан цэсийн ОХУ-ын “Чёрная красавица” сорт дээр&nbsp; гүйцэтгэв. Ургамал ургалтын хугацаанд цэсийн талбайд хоёр толбот шүлхий&nbsp; хачиг(Tetranychus urticae), трипс (Thripidaes.sp), Тоорийн бөөс (Myzodes persicae) зэрэг үе&nbsp; хөлтний хүрээний хөнөөлтэй, элдэв идэшт зүйлүүд давхцан гарч бүлгээр хөнөөл учруулж&nbsp; байсан бөгөөд эдгээрийн эсрэг тэмцэх аргын А-(Ангуучин хачгууд- Phytoseilus persimilis,&nbsp; Amblyseius swirskii) ), B - (неем тос), C- (Ангуучин+Nеем тос), D-BEB (LC) 2% зэрэг&nbsp; хувилбаруудыг хяналттай (E) харьцуулан туршиж, үр дүнг тогтоолоо. Эдгээрээс тархалт,&nbsp; хөнөөлийн хувьд трипс, хоёр толбот шүлхий хачиг нь зонхилон тархаж, цэсийн навчийг 1-2&nbsp; баллаар гэмтээж байв. Туршилтанд хэрэглэсэн хувилбаруудаас А. Ангуучин фитосейлюс хачиг&nbsp; \1:5\ хувилбар 79.1%, B. Neem тос /0.01% уусмал + Фитосейулус хачиг /1:5/ -85.5% буюу&nbsp; хамгийн өндөр , C. Neem тос /0.01% уусмал/-73.7%, D. BEB (LC) 2% уусмал /Дархлааны&nbsp; бэлдмэл/ 83.1% -иар хөнөөлт организмыг үхүүлсэн техник үр дүнг үзүүлэв.Тэмцэх аргын&nbsp; хувилбаруудын ургац хяналтын дэвсгээс давсан бөгөөд A,B,C,D хувилбаруудын ургац 23.69-&nbsp; 29.66 kг-аар хяналтын(E)-аас илүү байгааг SPSS, T-test-ийн аргаар шинжилэхэд A хувилбар&nbsp; (t=2.19, d.f.=174, p≥0,29), B хувилбар (t=0.88, d.f.=174, p≥0,37),C хувилбар (t=8.8, d.f.=174,&nbsp; p≥3.78) байгаа нь хувилбаруудын ургац хяналтын хувилбараас бодит зөрүүтэйг харуулж&nbsp; байна.</p> <p><strong>Т</strong><strong>үлхүүр</strong> <strong>үг</strong><strong>: </strong>Хүлэмж, шүлхий хачиг, ангуучин хачиг, биологийн хамгаалал</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1208 Distribution of weed species in the agricultural regions differential by climate 2020-01-20T13:23:40+00:00 Ogtonbaatar I otgonsuren555@yahoo.com Azzaya T otgonsuren555@yahoo.com Otgonsuren M otgonsuren555@yahoo.com <p>In agricultural fields of 47 soums of Bulgan, Darkhan-Uul, Selenge and Tuv provinces in central region had 66 species belongs to 23 genus and 54 families weeds recorded and its weedness evaluation were 1 point in 5.4%, 2 points in 33%, 3 points in 32.4%, 4 points in 18.3% and 5 points in 18.3% on all fields, respectively. In agricultural fields of 17 soums of Khentii, Dornod and Sukhbaatar provinces in eastern region had 71 species weeds recorded and out of these, 49.2% was annual, 10.3% was biennial and 40.5% was perennial weeds. But in 17 soumd of Bayan-Ulgii, Uvs and Zavkhan provinces 36 species weeds recorded and all of that belongs to 17 genus and 34 families. Percentage of weeds were divided were 44.4% was annual, 11.1% was biennial and 45.5% was perennial. All recorded weed species were same on agricultural fields in central and eastern regions and weedness evaluation rate was more than western region</p> <p><strong>Цаг уурын нөхцлөөр ялгаатай бүс нутгуудын тариалангийн талбайн хог&nbsp;ургамлын тархалт, зүйлийн бүрэлдэхүүнийг тогтоосон дүнгээс</strong></p> <p><strong>Хураангуй:&nbsp;</strong>Газар тариалангийн Төв бүсийн Төв, Сэлэнгэ, Булган, Дархан–Уул аймгийн нийт 48 сумын&nbsp; 55291.8га талбайд 23 овог, 54 төрөлд хамаарагдах 66 зүйлийн хог ургамлууд зонхилон нийт&nbsp; хог ургамлын 49.2% нэг наст, 10.3% хоёр наст, 40.5% олон наст хог ургамал тэмдэглэгдэж,&nbsp; Зүүн бүсийн Сүхбаатар, Дорнод, Хэнтий аймгийн нийт 17 сумын 28601га талбайд 21 овог, 48&nbsp; төрөлд хамаарагдах 71 зүйлийн хог ургамлын нэг наст 31.9%, хоёр наст 8.2%, олон наст&nbsp; 59.9% тархсан нь хог ургамлаас зүйлийн бүрэлдэхүүний хувьд газар тариалангийн төвийн&nbsp; бүстэй ойролцоо байв. Баруун бүсийн Завхан, Увс, Баян-Өлгий аймгийн нийт 17 сумын 28601га&nbsp; талбайд 17 овог, 30 төрөлд хамаарагдах 36 зүйлийн хог ургамал тэмдэглэгдэж, нийт хог&nbsp; ургамлын 44.4% нэг наст, 11.1% хоёр наст, 44.5% олон наст хог ургамал тэмдэглэгдсэн нь&nbsp; Төв болон Зүүн бүсийн тариалангийн талбайд тархсан хог ургамалтай харьцуулахад өндөр&nbsp; уулын сэрүүн нөхцөлд ургах чадвар сайтай нэг болон олон наст хос үрийн талт хог ургамлын&nbsp; тархалт их, нэг наст үет хог ургамлын тархалт бага, 1–2 баллын хогтолтын түвшинд&nbsp; байлаа. Судалгаанд хамрагдсан тариалангийн талбайд таримлын ургацад сөрөг нөлөө&nbsp; үзүүлдэг зонхилон тархсан хөнөөлт хог ургамлын зүйлийн бүрэлдэхүүний өөрчлөлтөнд&nbsp; байгаль, цаг уурын нөхцөл онцгой нөлөөтэй болох нь бидний судалгаанаас харагдаж байна.</p> <p><strong>Түлхүүр үг: </strong>Хогтолтын түвшин, нягтрал, хөнөөл</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1209 The comparative survey of computer anxiety and computer attitude: 2020-01-20T13:23:36+00:00 Sergelenbat L amar@muls.edu.mn Amarsanaa L amar@muls.edu.mn <p>This study examined the relationship between computer anxiety and computer skill of students in Mongolian University of Life Sciences.The study results from the questionnaire analysis have been analysed using SPSS 23 and SmartPLS 3.0. The results of this study suggest that students' computer anxiety is inverse with the computer skills. The student-centered learning is more than of teacher-centered learning that has a major impact on the reduction of computer anxiety.</p> <p><strong>Компьютер ашиглах үед илрэх түгшүүр болон хандлагыг&nbsp;харьцуулсан судалгаа</strong></p> <p><strong>Хураангуй:&nbsp;&nbsp;</strong>Оюутнуудын суралцах үйл ажиллагаандаа компьютер хэрэглэх чадвар болон компьютер&nbsp; хэрэглэх үед илрэх сэтгэлийн түгшүүрийг судлахдаа ХААИС-ийн багш, оюутнуудыг&nbsp; хамрууллаа. Бид судалгаандаа дэвшүүлсэн таамаглалаа бүтцийн тэгшитгэлийн загварчлал,&nbsp; статистик аргачлалаар SmartPLS 3.0, SPSS 23 программуудыг ашиглан боловсруулалт,&nbsp; шинжилгээ хийв. Энэ судалгааны дүнгээс харахад оюутны компьютер хэрэглэх чадвар нь&nbsp; сэтгэлийн түгшүүртэй урвуу хамааралтай болох нь харагдлаа. Багш төвт сургалтаас илүү&nbsp; оюутан төвт сургалт нь оюутны компьютер ашиглах үеийн сэтгэлийн түгшүүрийг&nbsp; бууруулахад илүү нөлөөлж байгаа нь ажиглагдлаа.</p> <p><strong>Түлхүүр үг: </strong>Идэвхитэй сургалтын арга, судалгааны загвар, статистик боловсруулалт&nbsp;</p> 2019-09-17T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1210 The results of the study for operating regime effect of the machine tractor assembly to the quality of soil cultivation 2020-01-20T13:23:40+00:00 Ganbat B doldavaadorj@muls.edu.mn Mungun J doldavaadorj@muls.edu.mn Zol-Erdene D doldavaadorj@muls.edu.mn Davaadorj D doldavaadorj@muls.edu.mn <p>Due to identify the impact of work speed of CPA-3,8a cultivator in soil crushing and remove weed control, so that completed the experience on field, the soil crushing rate and working speed are identified. By using statistic analyzing methods, to indicate the correlation between data and indicators, it is given the cultivation to the quality of work. For the soil crushing rate and work speed was impacted directly, and once examine with students criteria, those had direct and linear correlation. The mathematical correlation between cultivation work speed and soil crushing rate says to identify that work speed and soil crushing rate are have suitable ratio. When working with this good working regime, the soil is well soil crushing, which is one of the opportunities to grow favorable conditions for crop cultivation.</p> <p><strong>Хөрс сийрүүлэлтийн чанарт угсрааны ажлын горим нөлөөлөх байдлыг&nbsp;судалсан үр дүн (кубота м 9000+кпэ-3.8а угсраа дээр)</strong></p> <p><strong>Хураангуй:&nbsp;&nbsp;</strong>КПЭ-3.8А сийрүүлүүрийн хөрсийг буталж сийрүүлэх, хог ургамал устгах байдалд угсрааны&nbsp; ажлын хурны үзүүлэх нөлөөг судлaх зорилгоор талбайн туршилт тавьж хөрсний бутралтын&nbsp; зэргийг угсрааны ажлын хурдаас хамааруулж тодорхойлсон. Статистик шинжилгээний&nbsp; арга зүй ашиглан тоон үзүүлэлтүүдийн хоорондох хамаарлыг тогтоож, сийрүүлэх ажлын&nbsp; чанарт үнэлгээ өгөв. Хөрсний бутралтын зэрэгт, ажлын хурд хүчтэй нөлөө үзүүлж байсан&nbsp; бөгөөд Стьюдентийн шинжүүрээр шалгахад тэдгээр нь шууд, шугаман хамааралтай байна.&nbsp; Угсрааны ажлын хурд, хөрсний бутралтын зэргийн хоорондох математик хамаарал,&nbsp; загвараас харахад хурд, бутралтын зэргийн зохистой харьцаа тодорхойлогдож байна.&nbsp; Ажлын горимын оновчтой үзүүлэлтийг баримтлан угсрааг ажиллуулбал хөрс сайн бутарч&nbsp; үйрэх бөгөөд энэ нь таримлын ургах таатай нөхцөл бүрдүүлэх юм.&nbsp;</p> <p><strong>Түлхүүр үг: </strong>Сийрүүлүүр, бутралтын зэрэг, туршилт, ажлын хурд, корреляц, регресс,&nbsp; загвар&nbsp;</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1211 Survey on making rubber-coating belt in the pumping shaft for washing equipment of wool and cashmere 2020-01-20T13:23:39+00:00 Enkhbaatar P dulamsuren@muls.edu.mn Dulamsuren B dulamsuren@muls.edu.mn <p>It is an important issue to change the shaft design of pumping equipment used in the primary&nbsp; processing of wool and to find the optimal design for manufacturing. There are a total amount of MNT 20 million of raw materials prepared in Mongolia every year, and&nbsp; the main technological line equipment of the factory is the washing machines, which are the machines&nbsp; of Japan, England, Poland, China, Italy, America and Russia.&nbsp; A common problem in the water pumping systems, regardless of which country produced them, is&nbsp; that it is necessary to replace the belts wrapped pumping shaft every two months and replace them&nbsp; with new ones for 14 days.&nbsp; In order to make the service it requires to stop at least 1-2 days and it is very expensive to use highend&nbsp; imported cotton belts.&nbsp; It is possible to develop and upgrade high-tech technology brought from abroad in our&nbsp; That's why in this study we conducted the research on rubber-coating belt in the pumping shaft.&nbsp;</p> <p><strong>Ноос, ноолуур угаах төхөөрөмжийн шахах голыг резинэн&nbsp;бүрхүүлтэйгээр хийсэн судалгаа</strong></p> <p><strong>Хураангуй:&nbsp;&nbsp;</strong>Ноосны анхан шатны боловсруулалтад хэрэглэдэг шахах төхөөрөмжийн голын хийцийг&nbsp; өөрчлөх, оновчтой хийцийг зохион бтээж үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх нь чухал асуудал болоод&nbsp; байна. Монгол улсын хэмжээнд жилд дунджаар хорь гаруй сая төгрөгийн төрөл бүрийн&nbsp; ноосон түүхий эд бэлтгэгдэж байгаа бөгөөд үйлдвэрүүдийн технологийн үндсэн дамжлагын&nbsp; тоног төхөөрөмж болох угаах шугам нь Япон, Англи, Польш, Хятад, Итали, Америк, Орос&nbsp; зэрэг орны техник байдаг. Аль улсад үйлдвэрлэснээс нь үл хамааран угаах шугамын ус шавхах&nbsp; төхөөрөмжийн шахах голд нийтлэг нэгэн хүндрэл нь шахах голыг ороосон хөвөн канадыг&nbsp; (туузыг) хоёр сар тутам солих, 14 хоног тутам солих голыг сэргээж ороох шаардлага&nbsp; гардагт оршдог. Тухайн үйлчилгээг хийхийн тулд наад зах нь 1-2 хоног сул зогсоохоос гадна&nbsp; өндөр үнэтэй импортын материал хөвөн тууз хэрэглэж ихээхэн үргүй зардал гаргадаг. Манай&nbsp; орны хувьд гадаадаас өндөр үнэтэй техникийн технологийг улам боловсронгуй болгон&nbsp; сайжруулан ашиглаж боломжтой.Тийм ч учраас энэхүү сэдвийн хүрээнд шахах голд резинэн&nbsp; бүрхүүл хийж турших судалгаа хийсэн болно.&nbsp;</p> <p><strong>Түлхүүр үг</strong>: Угаах агрегат, өөрчлөх резин, металл хос гол, уян бүрхүүл.&nbsp;</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1212 The optimization of internal combustion engine oil change periods 2020-01-20T13:23:38+00:00 Davaasuren G gantulga@muls.edu.mn Gantulga G gantulga@muls.edu.mn <p>It is vitally important for vehicle users that are to study the operating regime that may negative effect to the operation of the engine, to reduce its effect, to maintain the engine's reliability in accordance with the specific operating conditions. Quality of lubrication is one of the main factors that are improving of reliability and operational efficiency for any machinery their spare parts. So this paper presents to optimize of oil change intervals and to determine of wear rating of spare parts by content of metal particles in the internal combustion engine used oil.</p> <p><strong>Дотоод шаталтат хөдөлгүүрийн тос солих хугацааг оновчлох нь</strong></p> <p><strong>Хураангуй:&nbsp;&nbsp;</strong>Машин ашиглагчдын хувьд тухайн хөдөлгүүрийн ажиллагаанд сөрөг нөлөө үзүүлэх&nbsp; ашиглалтын горимыг судалж, түүний хор нөлөөг багасгах болон ашиглалтын өвөрмөц&nbsp; нөхцөлд тохируулан хөдөлгүүрийн найдварт ажиллагааг ханган зөв, ашигтай ажиллуулах&nbsp; чадвартай байх нь асар их ач холбогдолтой юм. Аливаа машин техник , тэдгээрийн агрегат,&nbsp; зангилаа эд ангийн удаан эдлэхүй, найдвартай ажиллагааг хангах, ашиглалтын үр ашгийг&nbsp; дээшлүүлэх гол хүчин зүйлүүдийн нэг нь тосолгооны чанар байдаг учраас дотоод шаталтат&nbsp; хөдөлгүүрийн ашигласан тосон дахь металлын агууламжыг илрүүлж, эд ангийн элэгдлийн&nbsp; явцыг тодорхойлон, тос солих хугацааг оновчлох асуудлыг судалгааны хүрээнд авч үзлээ.&nbsp;</p> <p><strong>Түлхүүр үг: </strong>Хөдөлгүүрийн ашигласан тосны шинжилгээ, металл хольц, тосны бохирдол,&nbsp; тортог, элэгдлийн элементийн хязгаар&nbsp;</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1213 Research study on developing an optimal system for agricultural machinery maintenance and repair 2020-01-20T13:23:38+00:00 Lkhagvasuren L gantulga@muls.edu.mn Tumen J gantulga@muls.edu.mn Gantulga G gantulga@muls.edu.mn <p>In this paper presented the results of research studies on developing an optimal system of “agriculture tractor –– mobile service and repair unit” using a mathematical model of Queuing Theory, by applying a criteria of minimal loss of agricultural tractor and other machineries exploitation.&nbsp; An applicability of this system for was analyzed according to the Marcov theory and theory of probability. This mathematical model for optimizing agricultural machinery maintenance and repair system has been tested and proven for practical application at “Agromachtech” LLC, a distributer company of YTO International in Mongolia. Within this study a comparative analysis has conducted for some of the maintenance and service parameters of this “agriculture tractor –– mobile service and repair unit” system developed by the authors. An optimization made for the numbers of maintenance and service groups (channels).&nbsp;</p> <p><strong>Хөдөө аж ахуйн машин-тракторын засвар, техникийн үйлчилгээний&nbsp;оновчтой тогтолцоог тогтоох судалгаа</strong></p> <p><strong>Хураангуй:&nbsp;</strong>Уг эрдэм шинжилгээний өгүүлэлд “Трактор &amp; засвар, үйлчилгээний явуулын нэгж”&nbsp; тогтолцоог оновчлох асуудлыг Марковын онолд тулгуурлан, магадлагаат шинж төлөв бүхий&nbsp; математик загвар болон сул зогсолтын хамгийн бага алдагдал шалгуурыг ашиглан&nbsp; гүйцэтгэсэн судалгааны ажлын үр дүнг үзүүлсэн болно. Судалгааны ажлын хүрээнд бидний&nbsp; боловсруулсан онол аргазүйн үндэслэлийг үйлдвэрлэлд ашиглаж болохыг YTO фирмийн&nbsp; тракторын диллер “Агромаштех” ХХК-ийн засвар, үйлчилгээний явуулын автомашины үйл&nbsp; ажиллагааны жишээн дээр туршилт, тооцоогоор батлав.&nbsp;</p> <p><strong>Түлхүүр үг: </strong>Засвар-техникийн үйлчилгээ, Нийтийн үйлчилгээний онол, Трактор, Засвар&nbsp; үйлчилгээний явуулын нэгж&nbsp;</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement## https://www.mongoliajol.info/index.php/MJAS/article/view/1214 Optimize the technology operation of the seed coating equipment 2020-01-20T13:23:37+00:00 Tuvshinjargal D elec_eng@muls.edu.mn Amgalanzul J elec_eng@muls.edu.mn Baatarkhuu D elec_eng@muls.edu.mn <p>It is difficult to be uniformly the spacing between seeds, to adjust sowing norm, adjust the accuracy of allocation and to separate each seed. As crop protection, seed coatings can also be a carrier of fungicides, bactericides, and insecticides that protect the seed and emerging seedling. One of the solutions to these problems is the technology of coating seeds with other materials. In our experimental section, we coated seeds with mixture of wheat dust and mineral fertilizers. We determined the mathematical model and optimum values of ratio of mixture, angle of equipment’s slope, and frequency of rotation.&nbsp;</p> <p><strong>Үр бүрэх төхөөрөмжийн технологи ажиллагааг оновчлох</strong></p> <p><strong>Хураангуй:&nbsp;&nbsp;</strong>Газар тариалангийн үйлвэрлэлд үр тариа, хүнсний ногооны жижиг үрт таримлыг үрлэх,&nbsp; суулгах ажил ихээхэн бэрхшээлтэй ажлуудын нэг байдаг. Гадаадын хөгжсөн орнууд энэ&nbsp; бэрхшээлийг жижиг үрийн гадуур шим тэжээлийн бодисоор бүрж, хэлбэр хэмжээг нь нэгэн&nbsp; жигд болгох, үрийг хамгаалах болон соёололтыг идэвхжүүлэх, амьдарах чадварыг&nbsp; сайжруулж га-гаас авах ургацын хэмжээг нэмэгдүүлэх замаар шийдэж байна. Тус өгүүлэлд&nbsp; үрэх бүрэх төмөөрөмжийн ашиглалтын параметрүүд болох эргэлтийн давтамж, налуугийн&nbsp; өнцөг болон бүрэх холимогийн харьцааг үрийн гадна талаар бүрхүүл тогтоож үрэлжүүлэх&nbsp; ажиллагаатай уялдуулан судалж, хамаарлын математик загвар болон оновчтой утгуудыг&nbsp; тодорхойллоо.&nbsp;</p> <p><strong>Түлхүүр үг: </strong>Эргэлтийн давтамж, налуугийн өнцөг, холимгийн харьцаа&nbsp;</p> 2019-04-30T00:00:00+00:00 ##submission.copyrightStatement##