On the Terms Dialect - Subdialect - Branch of Subdialect, and Intercurrent Subdialect - Gerelt-Od, Batzaya (Mongolian Journal of Applied Linguistics, 2025)
In Mongolian linguistics, the study of local dialects has historically developed under the umbrella of Dialectology. While sociolinguistics is a relatively new field, the long-standing tradition of dialect studies still faces significant terminological challenges. Terms such as Dialect, Local dialect, Subdialect, Branch of a subdialect, and Intercurrent dialect are often inadequately or imprecisely defined in linguistic dictionaries. Moreover, there is a lack of clarity regarding how these terms correspond to their Russian and English equivalents. Scholars also continue to disagree on what constitutes a “Language” versus a “Dialect,” as well as on how to establish and classify subdialects and their branches. This article aims to address these issues by providing a consistent, comprehensive, and research-based clarification of the aforementioned terms. Нутгийн аялгуу – аман аялгуу – салбар аман аялгуу, завсрын аман аялгуу хэмээх нэр томьёонуудыг тогтоох нь Хураангуй: Монгол хэл шинжлэлд “Аялгуу судлал” хэмээх нэрээр гол төлөв нутгийн аялгууны судалгаа хөгжиж ирсэн билээ. Харин нийгмийн аялгуу судлал шинэ тутам хөгжиж байна. Нутгийн аялгуу судлал хэдийгээр олон арван жил хөгжсөн боловч, тухайн салбар ухааны үндсэн нэр томьёонуудыг хэл шинжлэлийн толь бичгүүдэд оновчгүй, дутуу дулим, хангалтгүй тайлбарлаж, орос болон англи хэлний ямар нэр томьёотой дүйх тухайд тодорхой ойлголтгүй байсаар өдий хүрчээ. Түүнчлэн олон монгол хэл аялгууны алиныг нь хэл, алиныг нь аялгуу гэж үзэх, аман аялгуу, салбар аман аялгуунуудыг ямар шалгуураар хэрхэн тогтоож ангилах талаар эрдэмтэн судлаачдын санал зөрүүтэй байсаар байна. Иймээс нутгийн аялгуу – аман аялгуу – салбар аман аялгуу ба завсрын аман аялгуу хэмээх нэр томьёонуудаар илэрхийлэх ойлголтуудыг судалгааны үндэстэй нэг мөр, бүрэн гүйцэд тодорхойлж тайлбарлах, оноох, жич орос, англи хэлний ямар нэр томьёотой дүйлгэх талаар тодруулах, гүйцээхийг эрмэлзэн тус өгүүллийг бичлээ. Түлхүүр үгс: нутгийн аялгуу, аман аялгуу, салбар аман аялгуу, завсрын аман аялгуу