Bulletin of Institute of Chemistry and Chemical Technology, Mongolian Academy of Sciences https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT <p><strong>Шинжлэх ухааны Академийн Хими, химийн технологийн хүрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний бүтээл</strong></p> Institute of Chemistry and Chemical Technology, Mongolian Academy of Sciences en-US Bulletin of Institute of Chemistry and Chemical Technology, Mongolian Academy of Sciences 2414-0597 <p>&nbsp;Copyright retained by the authors.</p> <p><a href="http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" rel="license"><img style="border-width: 0;" src="https://i.creativecommons.org/l/by/4.0/88x31.png" alt="Creative Commons Licence"></a><br>Articles in BICCT are licensed under a <a href="http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" rel="license">Creative Commons Attribution 4.0 International License</a>.</p> Preface Vol.6 https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1093 <p>No abstract in English</p> Batsuren D ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2018-12-21 2018-12-21 6 ii ii 10.5564/bicct.v0i6.1093 Diterpenoid alkaloids from Aconitum and Delphinum species https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1094 <p>Since 1986 we started investigating diterpene alkaloids from Aconitum and Delphinum species in Mongolia. Alkaloid composition of some 12 species of Aconitum and Delphinum of Ranunculaceae family and 63 individual compounds were isolated and identified. Among them 9 were newly found naturally-occurring compounds and structure of these alkaloids were elucidated completely. High resolution Mass-spectrometry, <sup>1</sup>H and <sup>13</sup>C NMR, 2D NMR techniques such as COSY, HMQC, HMBC were employed to elucidate structure of new compounds. Structure of altaconitine was elucidated and confirmed by applying X-ray crystallographic analysis in addition to above- mentioned techniques. As a result of our long-term chemical in-vestigation of plant species of Mongolia, we have observed and established that secondary metabolites such as alkaloids, coumarins, lignans and xanthones accumulate in more oxidized form in plant species grown in Mongolia. This principle is also demonstrated in the structure of diterpenoid alkaloids isolated from plants of Ranunculaceae family grown in Mongolia. As can be seen from alkaloids 11-acetyl-1, 19-epoxydenudatine and turpelline each contain 4 oxygen atoms, which is more oxygen atoms than in commonly-occurring C-20 diterpenoid alkaloids. Except turpelline no other C-20 alkaloid containing four hydroxyl groups was found in nature. Altaconitine is a newly discovered alkaloid which contains functional groups with highest number of oxygen atoms among C-19 diterpenoid alkaloids. Ring “A” in altaconitine structure is substituted at C-1, C-2 and C-3 positions with 2, 3-transdiol system, making altaconitine a unique structure found in nature.</p> <p><strong>Хорс ба Гэзэг цэцгийн төрлийн ургамлын дитерпений алкалоид</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong> Дэлхий дахинаа <em>Aconitum, Astagne, Consolida, Delphinum</em> ба <em>Inula</em>-гийн төрлийн ургамлууд нь дитерпений алкалоидын баялаг эх сурвалж бөгөөд манай оронд тэдгээрээс <em>Хорс</em> ба <em>Гэзэг</em> цэцэгийн төрлийн ургамлууд элбэг тохиолддог. Холтсон цэцгийн овгийн <em>Хорс</em> ба <em>Гэзэг</em> цэцэгийн төрөлд хамаарагдах 12 зүйл ургамалд дитерпений алкалоидын судалгаа явуулж, дээрхи ургамлуудаас С-19, С-20 дитерпений алкалоидод хамаарагдах 63 бодисыг химийн цэвэр байдлаар ялгаж, тэдгээрийн бүтцийг таньж тодорхойлсоны дотор 9 дитерпений шинэ алкалоидыг анх удаа байгалиас олсон. Эдгээрийн дотроос бүтцийн хувьд нилээд сонирхолтой нь альтаконитин бөгөөд тэр нь 6 хираль нүүрстөрөгчийн атом агуулсан цууны ба бензоины хүчлээр ацилжсан, үндсэн цагиргийн 10 нүүрстөрөгчийн атом нь хүчилтөрөгч бүхий халагч бүлэгтэй ба ялангуяа “А” цагиргийн 2 ба 3-р байрлалд буй гидроксил бүлгүүд нь транс диол систем бүхий рекорд исэлдсэн хэлбэртэй, өвөрмөц бүтэц бүхий байгалийн шинэ алкалоид юм. Түүнчлэн турпеллин алкалоид нь үндсэн цагиргийн 4 нүүрстөрөгчийн атом нь хүчилтөрөгч бүхий халагч бүлэгтэй байгаа нь тус алкалоид бүтцийн хувьд рекорд исэлдсэн напеллины төрлийн цорын ганц нэгдэл болж бүртгэгдээд байна.</p> <p><strong>Түлхүүр үгс:</strong> Хорс, Гэзэг цэцэг, дитерпений алкалоид</p> Batsuren D Batbayar N Tunsag J ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2018-12-21 2018-12-21 6 3 9 10.5564/bicct.v0i6.1094 Alkaloids from some Mongolian medicinal plants https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1095 <p>The detailed phytochemical study of Mongolian medicinal plants started in 1973, when a Department for a study of physiologically active substances chemistry was established in the Institute of Chemistry, Mongolian Academy of Sciences. We had studied alkaloids of 30 medicinal plant species grown in Mongolia for the first time. According to the study, 320 alkaloids had been isolated and their molecular structures were identified. Among them, 34 alkaloids had been established as natural new com-pounds and all results of the investigation were published in peer-reviewed international journals. Some biological activities of total alkaloids and certain individual compounds had been studied. In accordance with phytochemical and biological activity studies, several products, the cattle weight gain preparation “<em><strong>Targa</strong></em>”, the preparation for the uterus smooth muscles contraction “<em><strong>Alkum</strong></em>”, the anti-diabetic preparation “<em>Dentamon-10</em>”, the expectorant “<em>Stelleriaphytin</em>”, the liver protective and immune-active preparation “<em><strong>Barbadin</strong></em>”, had been obtained on the basis of collaborative work and the products had been introduced in the market.</p> <p><strong>Монгол орны зарим эмийн ургамлын алкалоидын судалгаа</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong> 1973 онд Химийн хүрээлэнд Ургамлын физиологийн идэвхт нэгдлийн химийн тасаг байгуулагдсанаар Монгол орны эмийн ургамлын фитохимийн нарийвчилсан судалгаа хийгдэж эхэлсэн. Бид Монгол орны алкалоидот <strong>30</strong> зүйл эмийн ургамлын алкалоидын судалгааг анх удаа гүйцэтгэн 320 алкалоидыг ялгаж таньж тодорхойлсны дотор өмнө нь байгалаас ялгагдаж байгаагүй <strong>34</strong> шинэ алкалоидыг нээн илрүүлж бүтэц байгуулалтыг тогтоон олон улсын мэрэгжлийн сэтгүүлд хэвлүүлэн үр дүнг баталгаажуулсан. Бид гарган авсан нийлбэр алкалоид ба зарим цэвэр алкалоидуудын биологийн идэвхийг тодорхойлуулсны үр дүнд хамтын бүтээл болох алкалоидод суурилсан малын амьдын жин нэмэгдүүлэгч “<em><strong>Тарга</strong></em>”, савны гилгэр булчин агшаагч “<em><strong>Алькум</strong></em>” бэлдмэлүүд мал эмнэлгийн практикт; Чихрийн шижингийн эсрэг идэвхтэй “<em><strong>Дентамон-10</strong></em>”, цэр ховхлох үйлдэл бүхий “<em><strong>Стеллериафитин</strong></em>”, элэг хамгаалах, дархлаа дэмжигч “<em><strong>Барбадин</strong></em>” бэлдмэлүүд хүн эмнэлгийн практикт тус тус нэвтрэх боломж бүрдсэн.</p> <p><strong>Түлхүүр үгс:</strong> хинолизидины алкалоид, изохинолины алкалоид, тропаны алкалоид, стероид алкалоид</p> Selenge D Jamyansan Ya Javzan S Delegmaa M Dumaa M Gerelt-Od Ya Solongo A Nyamsuren E Mungunshagai B ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2018-12-21 2018-12-21 6 10 20 10.5564/bicct.v0i6.1095 Medicinal plants - Therapeutic effective compounds https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1096 <p>In plants, substances starting with a simple skeleton to highly complex chemical structures having specific activities are synthesized. Plants are still considered a resource of valuable raw materials for producing different therapeutic and health supporting products, as well as a pool of significant pharmacological active compounds. According to the analysis of the recent PubMed research trends, it was observed that the number of scientific research interest targeting plant-derived natural products had increased. New approaches for discovery of medicinal plants, isolation, identification and characterization of secondary metabolites, and resupply of plant-derived natural products are being developed. Meanwhile, the usage of medicinal plants and plant-derived natural products for any disease conditions is being increased worldwide. There is a limited possibility to isolate therapeutically active compounds from natural-originated plants and resupply them in the market. Therefore, alternative resupply approaches are being developed that they rely on biotechnological products and chemical synthesis. Currently, the research on medicinal plants and plant-derived secondary products is going with success using a broad interdisciplinary approach of chemical and biological sciences involving advanced technologies. Medicinal plants are a source of therapeutically active compounds and new drugs, and other health supporting products.</p> <p><strong>Эмийн ургамал - Эмчилгээний идэвхт нэгдэл</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong> Ургамалд хамгийн энгийнээс эхлээд маш нарийн нийлмэл бүтэц байгууламжтай эмчилгээний идэвхт бодис нийлэгжиж байдаг ба ургамал нь эрүүл мэндийн бүтээгдэхүүний үнэт түүхий эд бөгөөд фармакологийн идэвхт нэгдлийн сан болж байна. Сүүлийн үеийн PubMed-д хэвлэгдсэн бүтээлүүдэд дүн шинжилгээ хийхэд ургамлын гаралтай байгалийн нэгдлийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр сонирхон судлах явдал өссөн байна. Эмийн ургамлыг олж илрүүлэх, түүнээс хоѐрдогч метаболитыг ялгах, шинж чанарыг тодорхойлох, таньж илрүүлэх, ханган нийлүүлэх арга зүй, аргачлал боловсронгуй болж, аливаа өвчний эмчилгээнд ургамлыг хэрэглэх хандлага өсөж байна. Эмчилгээний идэвхтэй бодисыг зөвхөн байгалийн ургамлаас ялган зах зээлд ханган нийлүүлэх боломжгүй тул биотехнологийн арга болон химийн нийлэгжүүлэлт гэсэн өөр бусад аргыг хэрэглэж байна. Ийм чиглэлийн судалгааг хими, биологийн шинжлэх ухааны олон салбарын мэдлэг, мэдээллийн уялдаа холбоонд тулгуурлан орчин үеийн ололт, дэвшилтэт технологийг ашиглан хийж байна. Ургамал бол эмчилгээний идэвхт бодис ба шинэ эм, эрүүл мэндийн бүтээгдэхүүний эх сурвалж юм.</p> <p><strong>Түлхүүр үгс:</strong> ургамал, хоёрдогч метаболит, эмчилгээний идэвх, дэвшилтэт технологи</p> Odontuya G ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2018-12-21 2018-12-21 6 21 28 10.5564/bicct.v0i6.1096 Study of quality evaluation and hepatoprotective effect of Licozinat matrix tablet https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1097 <p>Monoammonium glycyrrhizinate of <em>Glcyrrhiza</em> root has been used as an expectorant, detoxificator, anti-allergic, and antioxidant. Japanese researchers have been determined its anti-hepatitis A, B, C, D viruses activity. Therefore, we isolated mono-ammonium glycyrrhizinate from<em> Glycyrrhiza</em> root, grown in Mongolia and developed controlled release matrix tablet. Appropriate excipients were chosen for matrix tablet: lactose as a diluent, 5% of PVP-K30 as a binder, HPMC as a matrix former, 3% of talc and 1% of magnesium stearate as a glidiant or lubricant. We prepared matrix tablet by wet granulation method and pressed by 2.5 kPa pressure. Formulation 5 (F5) was determined the most qualified tablet design and it released drug constantly <em>in vitro</em>. For the determining of hepatoprotective effect, we studied influence on hepatocytolis of preparation in vivo by the histological method. Results of the study showed that the Licozinat matrix tablet was appropriate at a 52 mg/kg dose once daily.</p> <p><strong>Ликозинат матрикс шахмалын чанарын болон элэг хамгаалах үйлдлийн судалгаа</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong><em> Чихэр өвсний</em> үндсэнд агуулагдах моноаммонийн глициризинат нь цэр ховхлох, хордлого тайлах, харшлын эсрэг, антиоксидант үйлдэлтэй. Японы эрдэмтдийн судалгаагаар моноаммонийн глициризинат нь элэг хамгаалах болон А, В, С, D вирүсээр үүсгэгдсэн элэгний үрэвсэлд вирүсийн идэвхжлийг саатуулдаг нь тогтоогдсон байна. Бид өөрийн оронд ургадаг <em>Уралын чихэр өвсний</em> үндэснээс моноаммонийн глицирризинатыг цэврээр ялган авч эмчилгээний өндөр ач холбогдол бүхий матрикс хэлбэрийн шахмал гарган авч практикт нэвтрүүлэх нь зүйтэй гэж үзлээ.<br>Бид эмийн бодисоо зохицуулалттай чөлөөлдөг матрикс шахмалын тохирох дүүргэгч бодисоор лактоз, холбогч бодисоор PVP-K30 5% концентрациар, матрикс үүсгэгчээр НРМС, гулсуулагч тослох бодисоор тальк 3%, магнийн стеарат 1%-ийн холимгийг сонгох нь тохиромжтой болохыг тогтоов.<br><em>In vitro</em> нөхцөлд эмийн бодисын чөлөөлөгдөлтийг тодорхойлоход F5 загварын шахмал нь эмийн бодисоо жигд хурдтайгаар чөлөөлж байв. Туршилтын амьтанд <em>in vivo</em> нөхцөлд бэлдмэлийн элэг хамгаалах үйлдлийг элэгний эсийн задралд хэрхэн нөлөөлж буй болон гистологийн аргаар судлахад Ликозинат матрикс шахмал эмийг 52 мг/кг тунгаар өдөрт нэг удаа уулгах нь тохиромжтой болохыг тогтоолоо.</p> <p><strong>Түлхүүр үгс:</strong> Чихэр өвс, моноаммонийн глицирризинат, матрикс шахмал, элэг хамгаалах идэвх</p> Otgonsuren D Davaasuren Ts Enkhtuul B Wang Huang Bao Liming Bayisiguleng Bayasgalan Davaadagva D Jambaninj D ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2018-12-21 2018-12-21 6 29 34 10.5564/bicct.v0i6.1097 Chemical transformation of diterpenoid alkaloids https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1098 <p>The diterpenoid alkaloids, with an intriguing chemistry and numerous varied bioactivities, constitute the largest and most complicated group of terpenoid alkaloids. The diterpenoid alkaloids, isolated mainly from Aconitum and <em>Delphinium species</em> (Ranunculaceae), have been of great interest since the early 1800 because of their pharmacological properties. Extracts of Aconitum species were used in ancient times for treatment of gout, hypertension, neuralgia, rheumatism, and even toothache. Extracts have also been used as arrow poisons. Some <em>Delphinium</em> species are extremely toxic and constitute a serious threat to livestock. <em>Delphinium</em> extracts also manifest insecticidal properties. In the past 30 to 40 years, interest in the diterpenoid alkaloids has increased because of the complex structures and interesting chemistry involved. In this review, we summarize recent progress on the chemical transformations of diterpenoid alkaloids.</p> <p><strong>Дитерпений алкалоидын химийн хувиралт</strong></p> <p><strong>Хураангуй</strong>: Дитерпений алкалоидууд нь олон төрлийн биологийн идэвхийг үзүүлдэг тул химичдийн анхаарлыг ихэд татдаг. Тэдгээр нь терпеноид алкалоидын үлэмж нарийн бүтэцтэй томоохон бүлэг нэгдлүүд юм. Өвөрмөц фармакологийн шинж чанартай <em>Холтсон цэцэгтний</em> (Ranunculaceae) овгийн <em>Гэзэг цэцэг (Aconitum)</em> ба <em>Хорсны (Delphinium)</em> зүйлүүдийг судлах сонирхол бүр 1800 оноос эхлэлтэй гэж үздэг. Хорсны зүйлүүдийн хандыг эрт дээр үеэс хэрлэг тулуй, цусны даралт ихсэх, мэдрэлийн гаралтай өвчин, ревматизм, шүдний өвчнийг анагаахад хэрэглэж байв. Мөн нум сумны зэвний хор болгон ашиглаж байсан байна. <em>Гэзэг цэцэгний</em> зарим зүйл маш хортой тул гэрийн тэжээвэр амьтныг хордуулдаг байна. <em>Гэзэг цэцэгний</em> хандыг хортон шавжийг усгах зорилгоор ашигладаг. Сүүлийн 30-40 жилд химийн нарийн бүтэцтэй, фармакологийн өндөр идэвхтэй дитерпений алкалоидыг судлах сонирхол улам бүр ихсэж байна. Энэхүү тойм өгүүлэлд бид дитерпений алкалоидуудын химийн хувиралтын талаарх материалыг нэгтгэн дүгнэх оролдлого хийсэн болно.</p> <p><strong>Түлхүүр үгс:</strong> дитерпений алкалоид, химийн хувиралт, Холтсон цэцэг, Гэзэг цэцэг, Хорс, Өндөр гэзэг цэцэг</p> Ganbaatar J Batsuren D ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2018-12-21 2018-12-21 6 35 41 10.5564/bicct.v0i6.1098 Study of alkaloids of seeds and barks from Sophora alopecuroides L. https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1099 <p>In this study, seeds (<strong>I, II</strong>) and bark of seeds (<strong>III</strong>) of <em>Sophora alopecuroides</em> L (Fabaceae) growing in Mongolia were investigated for their alkaloid compositions. Main alkaloids were detected by capillary gas chromatography-mass spectrometry (GC-MS) from the alkaloid extracts of the seeds (<strong>I</strong>). As a result, nine alkaloids identified such as two alkaloids cytisine (<strong>1</strong>), and N-methylcytisine (<strong>2</strong>) cytisine type threecyclic quinolizidine alkaloids, one alkaloid 5.6-dihydrolupanine(<strong>4</strong>) sparteine type tetracyclic quinolizidine alkaloids, six alkaloids-matrine (<strong>5</strong>), matrine-N-oxide (<strong>6</strong>), sophocarpine (<strong>7</strong>), sophoridine (<strong>9</strong>), sophoramine (<strong>10</strong>), isoso-phoramine (<strong>11</strong>) matrine type tetracyclic quinolizidine alkaloids. Eight alkaloids were detected and identified from the seeds (<strong>II</strong>) by GC-MS method such as such as including cytisine (<strong>1</strong>), N-methylcytisine (<strong>2</strong>) cytisine type threecyclic quinolizidine alkaloids, one alkaloid a-isolupanine (<strong>3</strong>) sparteine type tetracyclic quinolizidine alkaloids, five alkaloid matrine (<strong>5</strong>), matrine-N-oxide (<strong>6</strong>), sopho-carpine (<strong>7</strong>), sophoranol (<strong>8</strong>), sophoridine (<strong>9</strong>) matrine type tetracyclic quinolizidine alkaloids. Five alkaloids were detected and identi-fied from the bark of seeds (<strong>III</strong>) by GC-MS method such as such as matrine (<strong>4</strong>), matrine-N-oxide (<strong>5</strong>), sophoramine (<strong>8</strong>), sophoridine (<strong>9</strong>) matrine type tetracyclic quinolizidine alkaloids and N-methoxycarbonylimidazol (<strong>12</strong>) other type quinolizidine alkaloids. The main components were identified as matrine (25.2%), matrine-N-oxide (46.2%), sophocarpine (4.40%), sophoramine (3.39%) from the seeds (<strong>I</strong>), while matrine (42.3%), matrine-N-oxide (27.35%),cytisine (6.14%), N-methylcytisine (4.38%) from the seeds (<strong>II</strong>) and matrine-N-oxide (46.26%), matrine (24.8%), sophoramine (9.38%), sophoridine (5.89%) from the bark of seeds in the species. N-methoxycarbonylimidazol was new for the genus <em>Sophora</em>.</p> <p><strong>Үнэгэн сүүлхэй лидэрийн (Sophora alopecuroides L.) үр, үрийн хальсны алкалоидын судалгаа</strong></p> <p><strong>Хураангуй:&nbsp;</strong>Монгол оронд ургадаг <em>Үнэгэн сүүлхэй лидэр (Sophora alopecuroides L.)</em>–ийн үр (<strong>I</strong>), үр (<strong>II</strong>) ба үрийн хальсны (<strong>III</strong>) алкалоидын бүрэлдэхүүн, бүтцийн судалгааг Хийн-Хроматограф-Масс-Спектрометр (ХХ-МС) аргаар судлав. Үнэгэн сүүлхэй лидэрийн (ҮСЛ) үр (<strong>I</strong>) дээжнээс хинолизидиний уламжлалын 9 нэгдлийг таньж тодорхойлсон. Эдгээр нэгдлүүд нь хинолизидиний уламжлалын 3 цагригт 2 алкалоид-цитизин (<strong>1</strong>), N-метилцитизин (<strong>2</strong>), хинолизидиний уламжлалын 4 цагригт спартеины бүлгийн 1 алкалоид -5,6-дигидролупанин (<strong>4</strong>), хинолизидиний уламжлалын 4 цагригт матрины бүлгийн 6 алкалоид-матрин (<strong>5</strong>), оксиматрин (<strong>6</strong>), софокарпин (<strong>7</strong>), софоридин (<strong>9</strong>), софорамин (<strong>10</strong>), изософорамин (<strong>11</strong>) байв. ҮСЛ–ийн үр (<strong>II</strong>) дээжнээс хинолизидиний уламжлалын 3 ба 4 цагригт нэгдлийн бүлэгт хамаарах 8 нэгдлийг таньж тодорхойлов. Эдгээр нь цитизин (<strong>1</strong>), N-метилцитизин (<strong>2</strong>), α-изолупанин (<strong>3</strong>), матрин (<strong>5</strong>), оксиматрин (<strong>6</strong>), софокарпин (<strong>7</strong>), софоранол (<strong>8</strong>), софоридин (<strong>9</strong>) алкалоид байлаа. ҮСЛ–ийн үрийн хальсны (<strong>III</strong>) дээжнээс хинолизидиний уламжлалын 4 цагригт нэгдлийн бүлэгт хамаарах 4, бусад бүлэгт хамаарах нэг алкалоидыг таньж тодорхойлов. Эдгээр нь матрин (4), оксиматрин (5), софорамин (<strong>8</strong>), софоридин (<strong>9</strong>), бусад бүлэгт хамаарах N-метоксикарбонилимидазол (<strong>12</strong>) алкалоид байв. Үр (<strong>I</strong>) дээжний нийлбэр алкалоидын зонхилох нэгдлийг матрин (25.2%), N-оксиматрин (46.2%), софокарпин (4.40%), софорамин (3.39%), үр (<strong>II</strong>) дээжний нийлбэр алкалоидын зонхилох нэгдлийг матрин (42.3%), N-оксиматрин (27.35%), цитизин (6.14%), метилцитизин (4.38%) эзэлж, үрийн хальс дээжний (<strong>III</strong>) нийлбэр алкалоидын 46.26%-ийг N-оксиматрин, 24.8%-ийг матрин, 9.38%-ийг софорамин, 5.89% -ийг софоридин (5.59%) эзэлж байгааг тодорхойлов. Үрийн хальсны алкалоидын судалгааг бид анх удаа гүйцэтгэж, имидазолын бүлэгт хамаарах N-метоксикарбонилимидазол (<strong>12</strong>)-ыг таньж тодорхойлсон нь <em>Sophora</em>-ийн төрөлд анх удаа илэрсэн шинэлэг ажил боллоо.</p> <p><strong>Түлхүүр үгс:</strong> матрин, N-оксиматрин, хинолизидин, хийн хроматограф-масс спектрометр</p> Javzan S Oyunbileg Yu Nyamsuren E ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2018-12-21 2018-12-21 6 42 46 10.5564/bicct.v0i6.1099 Polysaccharides study of three mushrooms growing in Mongolia https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1100 <p>This study was aimed to analyze of polysaccharides from fruiting bodies of <em>Fomitopsis officinalis</em> (Vill.ex.Fr.), <em>Laetipo-rus sulphureus</em> (Bull.ex.Fr.) and <em>Inonotus obliquus</em> (Pers.ex.Fr.) medicinal mushrooms, growing in Mongolia. As a result of “step by step” extraction method we have obtained 4 fractions of polysaccharide (water-soluble: HWE50 and HWE100; cold alkali-soluble CA; hot alkali-soluble HA) form the each mushroom sample. Polysaccharide fraction’s yields extracted by hot water from <em>Fomitopsis officinalis</em> (Vill.ex.Fr.), <em>Laetiporus sulphureus</em> (Bull.ex.Fr.) and<em> Inonotus obliquus</em> (Pers.ex.Fr.) were 3.68%, 8.82% and 12.84%. Yields of alkali-soluble polysaccharides were 18.64%, 68.03% and 28.75%, respectively, which results more than water fractions. The main monosaccharide composition in all polysaccharide fractions were glucose, and a content of glucose was varied 30%-100%. Therefore, they can be considered glucans. Water-soluble polysaccharide fractions contain fucose (until 12%), man-nose (until 18%) and galactose (until 30%). An average molecular mass of water-soluble polysaccharides were calculated Mw 100–150kDa or it can be considered a low, while an average molecular mass of alkali-soluble polysaccharides was a bit high 300–750кDа. All polysaccharides were heterogenic.</p> <p><strong>Монгол орны гурван зүйл мөөгний полисахаридын судалгааны дүн</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong> Монгол оронд ургадаг агил мөөг <em>Fomitopsis officinalis (Vill.ex.Fr.)</em>, туруудай мөөг <em>Laetiporus sulphureus (Bull.ex.Fr.)</em> ба чага мөөг<em> Inonotus obliquus (Pers.ex.Fr.)</em> гэсэн гурван зүйлийн эмийн мөөгний полисахаридын найрлагыг судлав. Мөөгийг шат дараалан хандлах аргаар мөөг тус бүрээс 4 төрлийн полисахарид (усанд хандлагддаг: HWE50 ба HWE100; хүйтэн шүлтэнд хандлагддаг CA; халуун шүлтэнд хандлагддаг HA)-ыг ялган авав. Усанд хандлагддаг полисахаридуудын гарц агил<em> Fomitopsis officinalis (Vill.ex.Fr.),</em> туруудай <em>Laetiporus sulphureus (Bull.ex.Fr.)</em> ба чага <em>Inonotus obliquus (Pers.ex.Fr.)</em> мөөг бүрт тус тус 3.68%, 8.82% ба 12.84% байв. Харин шүлтэнд хандлагддаг полисахаридын гарц нь усанд хандлагддаг полисахаридтай харьцуулахад их буюу тус тус 18.64%, 68.03% ба 28.75% байв. Бүх полисахаридын хувьд үндсэн мономер нь глюкоз ба түүний агууламж 30%-100%-д хүрч байв. Иймд тэдгээр нь глюкан полисахаридууд болно. Мөн усанд хандлагддаг полисахаридуудын найрлаганд фукоз (12% хүртэл), манноз (18% хүртэл) галактоз (30% хүртэл) агуулагдаж байв. Усаар хандлагддаг глюканууд нь бага дундаж молекул масстай (Mw 100–150кДа) байсан бол натрийн гидроксидоор хандлагддаг глюкануудын молекул масс 300–750кДа харьцангуй их байв. Бүх глюкан нь гетероген чанартай байна. ЦСР-ын аргын дүнд ялган авсан полисахаридууд ойролцоо бүтэцтэй салбарласан хэлхээтэй [бета]- глюканууд болох нь батлагдав.</p> <p><strong>Түлхүүр үгс:</strong> агил, туруудай, чага, полисахаридын бүтэц, дундаж молекулын масс</p> Naranmandakh Sh V V Golovchenko О А Patova Degiimaa T Soninkhuu Sh ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2018-12-21 2018-12-21 6 47 52 10.5564/bicct.v0i6.1100 Phytochemical study of Jurinea mongolica Maxim https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1101 <p>There are hispidulin, quercetin-3-<em>О</em>-rutinoside, lupeol, taraxasterol, <em>β</em>-sitosterolwere isolated from the ethylacetate, <em>n</em>-buthanol and petroleum ether fractions of the aerial parts of <em>Jurinea mongolica Maxim</em>. grown in Mongolia. Molecular structures of these compounds were elucidated by using TLC, CC, IR, Mass spectrometer and <sup>1</sup>H, <sup>13</sup>C and 2D NMR (HSQC, HMBC, <sup>1</sup>H-<sup>1</sup>H COSY, NOESY) methods. All of these compounds were isolated from the Mongolian J. mongolica for the first time.</p> <p><strong>Монгол чоногоно (Jurinea mongolica Maxim.) ургамлын фитохимийн судалгаа</strong></p> <p>Манай орны унаган ургамалд багтдаг <em>Монгол чоногоно (Jurinea mongolica Maxim.)</em> ургамлын газрын дээд хэсгийн этилацетат, н-бутанол, петролейний эфирийн фракцаас гиспидулин, кверцетин-3-О-рутинозид, тараксастерол, лупеол, β-ситостерол бодисыг химийн цэвэр төлөв байдлаар ялгав. Тэдгээр бодисын молекулын бүтэц байгууламжийг НУТ, масс спектрометр, хроматомасс спектроскоп,&nbsp;<sup>1</sup>Н ПСР, <sup>13</sup>С болон хоѐр хэмжээст ЦСР-ын спектроскопын аргаар таньж тодорхойлов. Судалгааны дүнд 2 фенолт нэгдэл, 2 тритерпен, 1 стеролын төрлийн бодисыг энэ зүйл ургамлаас анх удаа олсон нь шинжлэх ухааны шинэ мэдээлэл болов.</p> <p><strong>Түлхүүр үгс:</strong> Монгол чоногоно, Нийлмэл цэцэгтэн, фенолт нэгдэл, тритерпен, стерол</p> Dumaa M Margit Gruner Luebkim Tilo Solongo T Chunsriimyatav G Hans-Jaochim Knolker ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2018-12-21 2018-12-21 6 53 58 10.5564/bicct.v0i6.1101 Study of essential oil composition of Pyrethrum pulchrum Ledeb. https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1102 <p><em>Pyrethrum pulchrum</em> an impressive flower growing on large-stoned screes at the snow line, usually on glacier moraines in the mountains of Central Asia and South Siberia. The purpose of this study was to determine the essential oil composition from the aerial part of <em>Pyrethrum pulchrum</em> growing in Mongolia. The essential oil was obtained by hydro distillation and it had yield determined 0.1%. The oil was analyzed by GC-MS techniques. Fifty-seven components were identified representing 99.98% of the total oil composition. The main compounds of essential oil were camphor (33.9%), linalool (21.1%), α-pinene (9.0%), (Z)-γ-Curcumyl 2-methylbutyrate (4.82%), pentylcurcumene (3.21%), camphene (2.85%), tricosane (2.78%), nerolidol (2.63%), α-selinene (1.8%) and β-penine (1.4%). To our best knowledge, no previous studies have been reported on the chemical composition of the essential oil of <em>Pyrethrum pulchrum</em>.</p> <p><strong>Дэгжин шиваантиг (Pyrethrum pulchrum Ledeb.) ургамлын эфирийн тосны химийн найрлагын судалгаа</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong><em> Дэгжин шиваантиг (Pyrethrum pulchrum Ledeb.)</em> нь Төв Ази болон Өмнөд Сибирийн уулархаг бүс нутгийн хад асгатай өндөр уулын бүслүүрт тархан ургадаг цэцэгт ургамал юм. Бид Монгол оронд ургадаг <em>Дэгжин шиваантиг</em> ургамлын газрын дээд хэсгийн эфирийн тосны химийн найрлагыг тодорхойллоо. Эфирийн тосыг усны уураар нэрж гарган авахад гарц 0.1% байв. Хийн хроматограф-масс спектрометрийн аргаар эфирийн тосны найрлаганд нийт 57 нэгдэл тодорхойлогдсон ба камфор (33.9%), линалоол (21.1%), α-пенин (9.0%), (Z)-γ-куркумил-2-метилбутират (4.82%), пентилкуркумен (3.21%), камфен (2.85%), трикосан (2.78%), неролидол (2.63%), α-селин (1.8%) ба β-пенин (1.4%) зэрэг нэгдлүүд зонхилон агуулагдаж байв. Энэхүү судалгааны ажил нь <em>Дэгжин шиваантиг</em> ургамлын эфирийн тосны судалгааг анх удаа хийж, танилцуулж буйгаар онцлог юм.</p> <p><strong>Түлхүүр үгс:</strong> Нийлмэл цэцэгтэн , Дэгжин шиваантиг, Марал цэцэг, эфирийн тос</p> Uugangerel E Choijamts G Enkhmaa D ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2018-12-21 2018-12-21 6 59 63 10.5564/bicct.v0i6.1102 Review analysis on phytochemical and biological activity studies on plants of Aquilegia L. https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1103 <p>About 60-70 species of the <em>Aquilegia L</em>. genus used in Western and Eastern traditional medicine grown in the England, Scotland, Wales, Siberia and Canada. The <em>Aquilegia L.</em> genus is used to treat a variety of diseases, in particular, digestive organs dysfunctions as stomach ulcer, liver disease, as well as cancer, lung disease and rheumatic diseases.<br>The phytochemical studies of<em> Aquilegia L.</em> genus have been started since the 1960s and currently 57 natural compounds isolated from 16 plant species. These include labdane diterpene - 2 (3.5%), cycloartane - 13 (22.8%), flavonoids - 22 (38.5%), alkaloids and nitrogen-containing compounds - 10 (17.5%) and phenolic acids, fatty acids. From these 19 new natural compounds belonging to cycloartane glycosides, labdane diterpene, flavoalkaloids and nitrile nitrogen compound have been identified. The presence of fla-voalkaloid can consider a specific characterization of <em>Aqiulegia species.</em><br>Antioxidative, hepatoprotective, antibacterial and anti-cancer activities of various extracts and some isolated pure compounds of few species have been studied.<br>In Mongolia, there are five species of plants including <em>A.sibirica</em> Lam, <em>A.viridiflora</em> Pall, <em>A.glandulosa</em> Fisch, <em>A.ganboldii</em> Kamelin &amp; Gubanov, <em>A.turczaninovii</em> Kamelin &amp; Gubanov and their phytochemical and biological activity have not been studied yet.</p> <p><strong>Удвалын (Aquilegia L.) төрлийн ургамлуудын химийн бүрдэл ба биологийн идэвхийн судалгааны тойм</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong> Өрнө, дорнын анагаах ухаанд хэрэглэгддэг Удвалын төрлийн 60-70 орчим зүйл ургамал манай дэлхийн ихэвчлэн Англи, Шотланд, Уэльс, Сибирь, Канадын сэрүүн бүс нутгаар тархан ургадаг. Удвалын төрлийн ургамлууд нь олон төрлийн өвчнийг анагаахад ач тустай хэмээн уламжлалт анагаах ухаанд ходоодны шархлаа, хорт хавдар, элэгний өвчин, уушигны өвчин, хэрэх өвчний үед хэрэглэдэг.<br><em>Удвалын</em> төрлийн ургамлуудын фитохимийн судалгаа 1960-аад оны үеэс хийгдэж эхэлсэн бөгөөд одоогоор 16 зүйл ургамлаас 57 бага молекулт нэгдлийг ялгасан ба тэдгээрээс лабданы дитерпен - 2 (3.5%), циклоартанен - 13 (22.8%), флавоноид - 22 (38.5%), алкалоид ба нитрилийн уламжлалын нэгдэл - 10 (17.5%) болон фенолын хүчил, тосны хүчлийн ангиллын нэгдлүүд байна. Эдгээр нэгдлээс тритерпений ангиллын циклоартанений гликозидууд, лабданы дитерпен, нитрилийн уламжлалын азот агуулсан нэгдэл, флавоалкалоид зэрэг 19 байгалийн шинэ нэгдлийг ялгаж бүтэц байгууламжийг тогтоосон бөгөөд <em>Удвалын</em> зүйл ургамалд флавоалкалоид агуулагддаг онцлогтой.<br>Мөн <em>Удвалын</em> зарим зүйл ургамлын төрөл бүрийн ханд, цэвэр нэгдлүүдийн антиоксидант, элэг хамгаалах, бактерийн эсрэг, хорт хавдрын эсрэг зэрэг биологийн идэвх судлагдсан байна.<br>Манай оронд <em>Удвалын</em> төрлийн ургамлуудаас <em>Сибирь удвал, Ногоон удвал, Шүүсэвчит удвал, Ганболдын удвал, Турчаниновын удвал</em> зэрэг 5 зүйл ургамал ургадаг бөгөөд тэдгээрийн фитохими, биологийн идэвхийн судалгаа хараахан хийгдээгүй.</p> <p><strong>Түлхүүр үгс:</strong> Удвал, флавоалкалоид, тритерпеноид, флавонол, биологийн идэвх</p> Nomin M Odontuya G Mungunshagai B ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2018-12-21 2018-12-21 6 64 71 10.5564/bicct.v0i6.1103 Results of estimation some antioxidant compounds in plants growing in the city and city forest area https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1104 <p>Ascorbic acid, catalase and peroxidase are indicators of adaptive processes which are taking place in plants under the environmental influence. In this work activity dynamics of catalase, peroxidase, ascorbic acid and malondialdehyde content was estimated in leafs of <em>Betula platyphylla</em> (Sukacz.) and <em>Larix sibirica</em> (Ledb.) grown in Ulaanbaatar city and city forest area. From the result of this work we can see that in plants grown in Ulaanbaatar city there is an intense oxidation of lipids, <em>Larix sibirica</em> (Ledb.) steadiest in the city conditions. The result of this work can be used for the selection of plants more suitable for the urban plantings.</p> <p><strong>Хот болон хот орчмын ногоон бүсэд ургасан ургамлын зарим антиоксидант нэглдийг тодорхойлсон үр дүнгээс</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong> Орчны тааламжгүй нөхцөлд ургамлын дасан зохицох процесст оролцох антиоксидант нэгдэл болох аскорбины хүчил, ферментүүд болох каталаза, пероксидазын идэвх, липидын хэт исэлдэлтийн бүтээгдэхүүн болох малондиальдегидын динамикийг Улаанбаатар хот болон хотын ногоон бүсэд ургах <em>Хавтага навчит хус (Betula platyphylla Sukacz.), Сибирь шинэс (Larix sibirica Ledb.)</em>-н навчны дээжинд харьцуулан тодорхойлов. Улаанбаатар хотод ургах ургамлын хувьд липидын исэлдэлт эрчимтэй явагдаж байгаа нь тодорхой харагдав. Хотын орчинд дасан зохицох чадвараар <em>Сибирь шинэс (Larix sibirica Ledb.)</em> илүү байна. Цаашид энэхүү судалгааны ажлын үр дүнг хотын бохирдолд тэсвэртэй, амьдрах чадвар сайтай, хотын ногоон байгууламжийг өргөтгөхөд хэрэглэх ургамлыг илрүүлэхэд ашиглах боломжтой юм.</p> <p><strong>Түлхүүр үгс:</strong> витамин С, малондиальдегид, каталаза, пероксидаза</p> Bayarmaa J Purev D ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2018-12-21 2018-12-21 6 72 75 10.5564/bicct.v0i6.1104 Soil investigation of Lancea tibetica Hook.F.Et Thoms. https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1105 <p>The aim of this paper is to summarize the results of soil investigations of <em>Lancea tibetica</em> grown in the water-meadow of North Mongolia. It is very important to determine the minerals in the soil of meadow lands where the endangered plants in Mongo-lia are grown. Medicinal plants, their extracts and soil deserve special attention because of the important influence they have on human health. They are easily contaminated with metals during growth, development and processing. In this study, we determined distribution of 43 mineral elements in surface soil of meadow lands, whichconstituted of determined 10 elements in oxide forms, metallic and mobile elements Cu 28 mg/kg, Cr 90 mg/kg, Zn 92 mg/kg, Pb 24 mg/kg, Ni 41 mg/kg and Co 13 mg/kg. We also in-vestigated soil morphological description and hygienic microbiological study such as E.coli, thermophilic bacteria, gut flora, <em>Clos-tridium perfringens</em>, soil pH, quantity of microorganism per 1 gram soil, quantity of fungi per 1 gram soil. In addition, we deter-mined the physical and chemical property of soil such as pH, calcium carbonate, humus, capacity electrical conductive, amount of mobile phosphorus, potassium and mechanical composition of soil such as a particle size of sand, dust and clay.</p> <p><strong>Төвөд ланцай (Lancea tibetica Hook.F.Et Thoms.) ургамлын хөрсний судалгааны үр дүнгээс</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong> Энэ өгүүллийн зорилго нь Умард Монголын татмын нугад ургасан <em>Төвөд ланцай</em> ургамлын хөрсний судалгааны үр дүнг нэгтгэн дүгнэх байв. Дэлхийн цаг уурын өөрчлөлт, цаг уурын хэт хуурайшилт ба хагас хуурайшилтын үр дүн нь хөрсөнд гол асуудал болж байна. Иймээс бид Монгол оронд устаж буй зэрэглэлд орсон <em>Төвөд ланцай</em> ургамал ургасан нугын хөрсөнд эрдэслэг элементүүдийн агууламжыг тодорхойлов. Бид нугын өнгөн хөрсөнд 43 эрдэслэг элементийн тархалтыг илрүүлснээс 10 элемент исэл хэлбэртэй байв. Металл болон хөдөлгөөнт хэлбэрийн элементээс Cu 28 мг/кг, Cr 90 мг/кг, Zn 92 мг/кг, Pb 24 мг/кг, Ni 41 мг/кг, Co 13 мг/кг агуулагдаж байна. Хөрсөн дэх хүнд металууд нь хөдөлгөөнгүй ба хөдөлгөөнт хэлбэртэй. Хүнд металлуудын хөдөлгөөнтэй ба бололцооны хөдөлгөөнт хэлбэрүүд нь хүрээлэн буй орчинд ихэнхдээ гол хортой аюулын нэг нь байх магадлалтай. Татмын нугад ургасан<em> Төвөд ланцайн</em> хөрсөнд зүсэлт хийж үзэхэд “хүлрэнцэр бараан хөрс” болохыг тодорхойлов. Хур бороо бага, гандуу 2017, хур бороо ихтэй 2018 онд Төвөд ланцай ургасан татмын нугын хөрсийг авч физик, химийн шинж чанарыг өнгөн хөрсөнд (0-10 см гүн) тодорхойлоход рН-ийн дундаж утга сул шүлтлэг рН 7.63, 2018 онд хөрсний гүн 10-20 см, 20-35 см-ийн зүсэлт хийхэд рН-ийн дундаж 6.83 (сул хүчиллэг) байв. Хөрсний бохирдлыг хянах зорилгоор хөрсөнд<em> Clostridium perfringens</em>, гэдэсний бүлгийн нян, гэдэсний бүлгийн дулаанд тэсвэртэй нян болон <em>Е.coli</em>-г тодорхойлоход 1.0&gt; гарч стандарттай харьцуулахад уг хөрс нь бохирдол бага, цэвэр болохыг илрүүлэв.</p> <p><strong>Түлхүүр үгс:</strong> хөрс, ялзмаг, морфологи, микро ба макроэлемент, нян</p> Sukhdolgor J Unurtsetseg S Bayarmaa G Suvdmaa T ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2018-12-21 2018-12-21 6 76 82 10.5564/bicct.v0i6.1105 Study results of the acquired data on Tribulus terristris L. extraction technology parameters https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1106 <p>It has been noted in the Mongolian traditional medicine sources that aerial parts, fruits and seeds of the <em>Tribulus terestris L</em>. plant are beneficial for renal diseases and improvement of renal function. In the current marketplace, herbal medicinal products for sexual potency and their production have been developing rapidly. Therefore, with the goal of appropriate usage of national resources and to provide a substitute for the imported products, a technological study on the extraction of liquid extracts from the upper part of the <em>Tribulus terrestris L.</em> plant was carried out. In the first part of this herbal tablet development technology research the appropriate solvent concentrations for the extraction from the plant raw materials, which are the main technological indicators, were determined by the total saponin concentrations in the plant by spectrophotometric method. As a result of the study the ideal extracellular solvent for extraction was determined, a 70% ethanol and the total saponin content was 15.53 mg/ml or 0.77%.</p> <p><strong>Зэлэн зангуу ургамлын (Tribulus terristris L.) шингэн ханды технологийн зарим үзүүлэлтийг тогтоосон судалгааны үр дүнгээс</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong> Монголын УАУ-ны эх сурвалжуудад <em>Зэлэн зангуу</em> ургамлын <em>(Tribulus terristris L.)</em> газрын дээд хэсэг, үр жимсийг нь бөөрний өвчинд тустай, бөөрний тамир сайжруулдаг хэмээн эмийн үйлдлийг нь тэмдэглэн үлдээсэн байдаг. Орчин үед бэлгийн үйл ажиллагааг сайжруулах ургамлын гаралтай эмийн зах зээлд <em>Зэлэн зангуу</em> ургамлын найрлага бүхий биологийн нэмэлт бүтээгдэхүүн, эмийн үйлдвэрлэл эрчимтэй хөгжиж байна. Иймд бид эх орны ургамлын нөөцийг зохистой ашиглан, импортын эмийн бүтээгдэхүүнийг орлох эм гарган авах зорилгоор<em> Зэлэн зангуу</em> ургамлын газрын дээд хэсгээс шахмал эмийн хэлбэр гарган авах судалгааг хийж гүйцэтгэсэн. Энэхүү шахмал эмийн технологийн судалгааны ажлын эхний хэсэг болох шингэн ханд гарган авах, экстрагентийн тохиромжтой концентрацийг тогтоох судалгааг уг ургамлын биологийн идэвхт бодис болох нийлбэр сапонины агууламжаар, спектрофотометрийн аргаар судлан тогтоолоо. Судалгааны ажлын үр дүнд шингэн ханд гарган авах экстрагентийн тохиромжтой концентраци нь 70%-н этанол байсан бөгөөд уг ханданд агуулагдах нийлбэр сапонины агууламж нь дунджаар 15.53 мг/мл буюу 0.77% байгааг тогтоолоо.</p> <p><strong>Түлхүүр үгс:</strong> Зэлэн зангуу, экстрагентийн концентраци, нийлбэр сапонин, спектрофотометр</p> Baigalmaa D Enkhjargal D Wang Qin Hu ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2019-03-11 2019-03-11 6 83 86 10.5564/bicct.v0i6.1106 Essential oil composition and antioxidant, anticancer activities of Rhodiola rosea L. grown in Mongolia https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1107 <p>Essential oil plants have been used for a long time in traditional medicine. <em>Rhodiola rosea L.</em>, also called “roseroot”, is a common member of the family <em>Crassulaceae</em>, known as one of the most important popular medicinal plants in the northern region of Europe. The roots of R.rosea possess a wide range of pharmacological activities such as antioxidant, antiinflammatory, anti-cancer, cardioprotective, and neuroprotective effects that are because of the presence of different phytochemicals such as phenols and flavonoids. The chemical composition of essential oil from R.rosea was determined by GC/MS analysis. The essential oil of <em>R.rosea</em> mainly consists of oxygenated monoterpenes (83.38 %). The chief components of the oil were geraniol (25.93 %), myr-tenol (14.94 %), octanol (13.71 %) and (E)-pinocarveol (11.07 %).<br>Antioxidant activity of ethanol extract (root) was evaluated by using DPPH (1,1-diphenyl-2-picrylhydrazine) radical scavenging assay with an IC50 value of 5.84 μg/ml. The cytotoxicity was measured using the MTT assay. The ethanol extract of <em>R.rosea</em> pre-sented toxic activity against A-431 (51.80%) human epidermoid carcinoma cell line.</p> <p><strong>Монгол орны Ягаан мүгэз (Rhodiola rosea L.) ургамлын эфирийн тосны химийн бүрэлдэхүүн, исэлдэлт ба хавдрын эсрэг идэвхийн судалгаа</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong> Эфирийн тост ургамлууд нь уламжлалт анагаах ухаанд олон зууны турш хэрэглэгдсээр ирсэн. <em>Ягаан мүгэз (Rhodiola rosea L. –</em> Алтан хөлт, Алтан гагнуур) ургамал нь Зузаалайн овгийн ургамал бөгөөд Европын хойт бүсийн нутагт хамгийн чухал эмийн ургамалд тооцогддог. <em>Ягаан мүгэз</em> ургамлын үндэс нь исэлдэлт, үрэвсэл болон хавдрын эсрэг зэрэг фармакологийн идэвхтэй бөгөөд фенол ба флавоноид зэрэг нэгдлүүд нь зүрх судас болон мэдрэлийн системийн үйл ажиллагааг хамгаалах үйлчлэлтэй. <em>Ягаан мүгэз</em> ургамлын эфирийн тосны химийн найрлагыг хийн хроматограф-масс спектроскопийн аргаар тодорхойлоход монотерпеноидууд (83.3%) ихэнх хэсгийг эзэлж байв. Үүнээс гераниол (25.93%), миртенол (14.94%), октанол (13.71%) ба (E)-пинокарвеол (11.07%) зэрэг нь голлох нэгдлүүд байв. Исэлдэлтийн эсрэг идэвхийг DPPH (1,1-дифенил-2-пикрилгидразин) аргаар судлахад чөлөөт радикалыг дарангуйлах IC50 5.84 μг/мл байгаа нь тогтоогдов. Хорт хавдрын эсийн ургалтыг дарангуйлах идэвхийг МТТ аргаар тодорхойлоход <em>Ягаан мүгэз</em> ургамлын үндэсний этанолын ханд хүний ходоодны хорт хавдрын эс А-431эсийн ургалтыг илүү сайн (51.80%) дарангуйлж байв.</p> <p><strong>Түлхүүр үгс:</strong> Алтан гагнуур, эфирийн тос, исэлдэлт ба хавдрын эсрэг идэвх</p> Irekhbayar J Shatar S Altantsetseg Sh ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2018-12-21 2018-12-21 6 87 91 10.5564/bicct.v0i6.1107 Chemistry technology research to produce meat enriched with biologically active carbohydrates https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1108 <p>Brewery’s spent grain is the main by-product of the brewing industry. The effects of replacing fat with arabinoxylan fraction of BSG for physicochemical, textural properties and sensory evaluations of reduced-fat sausages are evaluated. Control was prepared with 15% fat, and three reduced-fat sausages were formulated with 5, 10 and 15% arabinoxylan fraction (T1 sausage with 5% of arabinoxylan fraction + 10% of fat, T2 sausage with 10% of arabinoxylan fraction + 5% of fat and T3 sausage with 15% of arabinoxylan fraction + 0% of fat). With increasing arabinoxylan fraction content in the sausage, the fat content and food calories are decreased in reduced-fat sausages.</p> <p><strong>Биологийн идэвхт нүүрсусаар баяжуулсан махан хүнс гарган авах хими-технологийн судалгаа</strong></p> <p><strong>Хураангуй:</strong> Пивоны шаар нь шар айрагны үйлдвэрийн гол дайвар бүтээгдэхүүн юм. Пивоны шаар нь арабиноксиланаар баялаг бөгөөд шүлтийн хандлалтаар гарган авч бүтээгдэхүүнд нэмж туршилтын үр дүнг харьцуулан гаргасан. Зайдасны 4 дээж бэлдсэн. Хяналт (пивоны шаар/арабиноксилан 0%, гахайн өөх 15%), Д1 (пивоны шаар/арабиноксилан 5%, гахайн өөх 10% нэмсэн), Д2 (пивоны шаар/арабиноксилан 10%, гахайн өөх 5%), Д3 (пивоны шаар/арабиноксилан 15%, гахайн өөх 0%). Зайдсанд гахайн өөхийг багасгаж шаараар орлуулснаар тослогийн агууламж, илчлэг чанар буурсан.</p> <p><strong>Түлхүүр үгс:</strong> пивоны шаар, арабиноксилан, тослогийн агууламж</p> Badamtsetseg Kh Munkhjargal B ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2018-12-21 2018-12-21 6 92 94 10.5564/bicct.v0i6.1108 Acknowledgement https://www.mongoliajol.info/index.php/BICCT/article/view/1131 <p>No abstract in English</p> Enkhtuul Surenjav ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2018-12-28 2018-12-28 6 95 95 10.5564/bicct.v0i6.1131