Nomination and ethnonym names of tribes and clans of the Turkic and Mongolian ethnic groups (V-XIII centuries): historical basis of origin, etymology, symbolism- semantics

Abstract

Түрэг, монгол угсаатны овог-аймаг, эзэнт улс, их гүрний нэрийтгэл (V-XV зуун): гарал үүслийн түүхэн үндэс, бэлгэдэл-утга зүйн зарим асуудал

Угсаатны нэрийтгэл, түүний үгийн гарал, бэлгэдэл, утга зүй болон нэрлэх, нэрлэгдэх зэрэг угсаатны нэр зүйн түүх-соёлын судалгааны асуудал хүрээнд түрэг, монгол угсаатны V-XV зууны түрэг, монгол бичгийн сурвалжуудын үндсэнд тулгуурлан зарим нэрийтгэлийн үгийн гарал, бүтэц, бэлгэдэл, утга зүй болон эртний сэргээлтийг, зарим шинэ таамаглал дэвшүүлэн гаргахыг хичээсэн болно. Тухайлбал, *Oq+uz> oq – (сум, нум сум),+ uz (олон тооны утгалбар) ок+уз, *Törü+k> Törü +(«төрт засагт төр хуульт улс»)+ k (улс, иргэн олон ), *Qoy+qur>*oyqur> Uyγur > «хойд зүгийн + махчин шувуу», монгол: qoyidu>хойд зүг, *Yay+man> yay-> «нум,нум татагч, нумчин», 2. мон: Nayman>nuymun> (numun?) нум, нумч, * Kerey> 1.«махчин шувуу, махчин жигүүртэн», 2.qarγa>карга «хэрээ», 3. мон: Keriy-e> хэрээ, *Qïr+qïr> qïr+qïz> «Махчин жигүүртэн», *Yaq+laγ+ayïr> *Yal+ayïr> 1.yaq>йак «саадаг, нум сум», мон: saγadaγ>саадаг, 2.yal>йал «дэл, дэлт адуу», 3.yaq+laqar>йаклакар- «тос,тос түрхэх» (?) ; * Berkin>Merkit > 1.мэргэн нумч, 2.нум сум, нумч, 3.зэв; *Moŋγol > 1. *mőŋgűn-> «мөнгөн», 2.*morіnγin> moŋγul-> морь, морин, морилох, монгол (?), 3. түрэг: bőŋk-> буйлах, эмнэг туйлах, mőŋkű->ардаг догшин морь (?), *meŋgűr-> meŋgűl-> менгүр, монгор, монгол (?) зэрэг болно.